Vijf wegen naar herstel

Hoe herstellen we verbroken verbindingen? Godfried IJsseling ziet vijf manieren.

We moeten ons tempo verlagen.

We hebben technische oplossingen bedacht om ons van dienst te zijn, om ons leven en werken lichter en makkelijker te maken. Onze beleving is omgekeerd: techniek jaagt ons op, verhoogt de (werk)druk die we ervaren. We rennen achter onze eigen staart aan, en zien niet dat we in een vicieuze cirkel rondrennen. Doorbreek die ban. Zet de tredmolen regelmatig stil: beperk de tijd die je mailend en chattend doorbrengt, voer ook eens lange gesprekken, een-op-een. En doe niks. Lees een boek.

Kijk niet langer naar mensen als individuele ‘schuldigen’ en ‘verantwoordelijken’.

Zogenaamde ‘schandalen’ in de media slepen zich voort. Ze gaan eraan voorbij dat veel problemen bestaan uit een ingewikkeld complex van oorzaken en gevolgen, die ook nog eens met elkaar in verband staan. Onze hang naar drama, naar oordelen in termen van ‘goed en fout’, ontkent de complexiteit van veel kwesties. Door makkelijk te oordelen, lopen we in feite daarvoor weg.

We moeten erkennen dat we zelf mede-verantwoordelijk zijn voor de misstanden waarover we zo makkelijk oordelen.

Het zijn niet louter de fabriekseigenaren in Bangladesh, of de grote kledingketens, die uitbuiting in stand houden; het is onze eigen koopjeszucht die leidt tot de misstanden daar.

Onze obsessie voor het aanwijzen van schuldigen is onze obsessie om tot de winnaars te behoren.

We vinden dat in de politiek ‘het debat’ niet goed wordt gevoerd. We zien over het hoofd dat debatten per definitie leiden tot verdeeldheid, tot winnaars en verliezers, tot uitvergrote tegenstellingen in plaats van oplossingen en samenhang. Vervang het debat door de dialoog, waarin niet verkondigen maar luisteren centraal staat. Dat zou een revolutie betekenen in onze politieke en bestuurlijke organen.

Tot slot: we moeten ons geloof in oplossingen loslaten.

Feitelijk is dit namelijk een geloof in controle. Maar we hebben helemaal geen controle over ingewikkelde systemen, zoals ons eigen lichaam, de markt, het bedrijf of de organisatie waarvoor we werken, of de maatschappij als geheel. We kunnen slechts invloed uitoefenen op de autonome ontwikkeling daarvan, we kunnen slechts bijsturen. Dit kan positief uitpakken als we nauwkeurig onze doelen stellen, zonder overdreven ambities. Maar in plaats daarvan construeren we ingewikkelde ‘oplossingen’ die controle en zogenaamde zekerheid moeten geven. Het is inmiddels talloze keren bewezen dat die oplossingen vooral nieuwe problemen veroorzaken. Maar het ergste is dat die ingewikkeldheid en controledrang werken als een wurggreep, die het ons onmogelijk maakt nog echt betrokken te zijn.

Dat is de paradox van deze tijd, en tegelijkertijd is het zo logisch als wat. We houden onszelf in een wurggreep gevangen – en wie vastzit, wil het liefst vluchten. Terwijl hij die de vrije keuze heeft toch altijd weer kiest voor een fundamentele menselijke behoefte: verbonden zijn met een ander.