Resistente bacteriën zijn wereldwijd een probleem

Het antibioticatijdperk is bijna voorbij. Chemotherapie en grote operaties worden dan riskanter door infectiegevaar.

Apotheek in de omgeving van Gulu, in het noorden van Oeganda Foto ANP

Bacteriën die met geen enkel beschikbaar antibioticum te bestrijden zijn, verspreiden zich razendsnel over de hele wereld. Nieuwe antibiotica zijn er niet. „We staan aan het begin van een postantibiotisch tijdperk.” Dat staat in de eerste alinea van een alarmerend artikel, gisteren online gepubliceerd door The Lancet Respiratory Diseases. De 26 auteurs, infectieziektedeskundigen van over de hele wereld, roepen op tot actie. „Iedereen merkt de gevolgen. De overeenkomsten met de klimaatverandering zijn duidelijk. De problemen zijn beschreven. De ingrepen die nodig zijn, zijn bekend.” Namelijk spaarzamer gebruik, zoeken naar nieuwe antibiotica en naar andere alternatieven. „Maar een gecoördineerde aanpak, vooral op politiek niveau, nationaal en internationaal ontbreekt.”

Bacteriën worden op den duur altijd resistent tegen antibiotica. Na bijna 70 jaar grootschalig gebruik heeft iedere microbioloog dat wel als natuurwet geaccepteerd. Maar de snelheid waarmee het gebeurt, heeft iedereen het afgelopen decennium overvallen. Wijdverspreid gebruik in de veeteelt (in lage doses), in ziekenhuizen en in de gewone dokterspraktijk is de oorzaak. En de verspreiding over de wereld gaat razendsnel, doordat mensen veel reizen, maar ook doordat wereldwijd dezelfde antibiotica beschikbaar zijn.

In Europa sterven naar schatting 25.000 mensen per jaar door antibioticaresistente bacteriën. In de VS zouden het er 23.000 zijn. Die cijfers zijn nuttig omdat ze een grootte-orde aangeven, maar akelig onnauwkeurig, schrijven de auteurs van het inleidende artikel in The Lancet. Hoe het in de ontwikkelingslanden en de opkomende economieën is, is onduidelijk. Daar is het probleem misschien wel groter.

Voor gezonde mensen zijn multiresistente bacteriën, zoals MRSA’s, ESBL’s en bepaalde E.coli en Klebsiellastammen, niet gevaarlijker dan bacteriën die nog wel gevoelig zijn voor medicijnen. En verreweg de meeste mensen bestrijden een bacteriële infectie met hun eigen afweersysteem. Iedereen is daar iedere seconde van de dag mee bezig. Als de afweer stilvalt, nemen de miljarden darmbacteriën het lichaam binnen een paar dagen over.

De sterfte aan infectieziekten was in de eerste helft van de vorige eeuw ook al voor meer dan 90 procent afgenomen toen halverwege die eeuw de antibiotica beschikbaar kwamen. „Antibiotica hebben de weg geplaveid voor grote chirurgische ingrepen, voor orgaantransplantatie, chemotherapie tegen kanker en de behandeling van veel te vroeg geboren baby’s”, schrijven de auteurs.

In Pakistaanse ziekenhuizen met een afdeling voor veel te vroeg geboren kinderen is de sterfte bijvoorbeeld erg hoog door infecties met multiresistente carbapenem-resistente bacteriën. De carbapenemen zijn de klasse antibiotica die overal ter wereld de laatste verdedigingslinie zijn. Maar veel pasgeborenen die met een ernstige infectie in Zuid-Azië in een ziekenhuis worden opgenomen, krijgen er standaard meteen carbapenemen.

Resistente bacteriën zijn in ontwikkelingslanden al net zo gewoon als in rijke landen. Maar in de ziekenhuizen daar is de kans om een infectie op te lopen twee- tot tienmaal groter dan in de Verenigde Staten.