Ontzie rechtsbijstand, neem deze kostenposten

Na de advocatenstaking heeft staatssecretaris Teeven van Justitie gezegd open te staan voor alternatieve bezuinigingen. Daarom komt advocaat Willem Jebbink met een lijst suggesties om de gefinancierde rechtsbijstand te sparen.

Illustratie dario castillejos

1Bezuinig griffiers weg bij rechtszittingen. Bij elke strafrechtszitting zit van begin tot eind een griffier. Die kunnen gemakkelijk worden vervangen door iedere zitting op geluidsband op te nemen en daarna door een vingervlug secretariaat te laten uittypen. De juistheid van het proces-verbaal, soms een discussiepunt, is dan controleerbaar.

2 Bezuinig op de werkwijze van rechters-commissarissen. De rechter-commissaris is de rechter die meestal de getuigen en deskundigen verhoort. Het ondervragen op zichzelf is vaak het kortste onderdeel van zo’n zitting: veruit de meeste tijd gaat zitten in ‘het dicteren’. U zult het in 2013 niet geloven, maar de rechter schrijft al hetgeen de getuige verklaart met een pen op papier, en na het verhoor wordt de verklaring van de getuige eindeloos gedicteerd aan een griffier, die deze in de computer intypt. Vervolgens moet dat proces-verbaal worden voorgelezen aan de getuige en de advocaat en ontstaat over de inhoud daarvan vrijwel altijd (tijdrovende) discussie. Ook hier is een geluidsband, die nadien wordt uitgetypt, het ei van Columbus. De advocaat hoeft minder verblijftijd te besteden aan een getuigenverhoor. De getuige of eventuele politieambtenaar evenmin.

3Leg verhoren bij de politie vast op geluidsband. De politie kan letten op het stellen van overbodige vragen of zich daarin – zo nodig – trainen, zodat het verslag minder lang wordt.

4Maak gebruik van videoverbindingen met het buitenland. Getuigen die in het buitenland zitten, worden vaak in het buitenland gehoord door de rechter-commissaris. Die reist, op staatskosten, businessclass. Ook op staatskosten reizen mee: een griffier, een officier van justitie en leden van de advocatuur. Dat kost handenvol geld.

5Werk met digitale dossiers. Nog steeds (het is 2013!) wordt ieder zaaksdossier gekopieerd op papier (tegenwoordig vaak als – kostbare – kleurenkopieën), vrijwel altijd eenzijdig. Volstaan kan worden met verstrekking op cd-rom.

6Accepteer correspondentie per e-mail. Behalve in zo ongeveer ieder ander maatschappelijk segment is de advocatuur gedwongen nog met faxen en gewone brieven te werken.

7Plan geen volkomen overbodige rechtszittingen. Vaak worden strafzittingen door rechtbanken ingeroosterd zonder overleg met de verdediging. Als die verhinderd is en als gevolg daarvan vooraf wordt besloten de zaak niet te behandelen, wordt desondanks de zaak niet van de zitting gehaald. Drie rechters, een griffier, een bode en een vertegenwoordiger van het openbaar ministerie moeten daar tijd aan besteden.

8Investeer in een volledig en eerlijk proces in eerste aanleg. Nogal eens worden verzoeken om getuigen afgewezen, vormen verzuimd of onjuiste beslissingen genomen omdat rechtbanken zich gedekt voelen door hoger beroepsmogelijkheden voor de verdediging of het openbaar ministerie. Zo wordt als het ware een hoger beroep uitgelokt.

9Laat alleen goed gekwalificeerde advocaten toe tot de verdediging in strafzaken.

10Schaf voorlopige hechtenis af, tenzij vrijlating volstrekt onverantwoord is. In het strafproces worden verdachten haast standaard gevangen gezet in afwachting van hun proces. Het is een raadsel waarom verdachten in Nederland niet – zoals in bijvoorbeeld Amerika – onder voorwaarden vrij blijven hangende het proces. Als het proces tot vrijspraak leidt, bij de rechtbank of in hoger beroep, moet de Staat de gewezen verdachte een schadevergoeding betalen voor deze voorbarige en dus ten onrechte opgelegde detentie. De cliënt komt gewoon op het kantoor van de advocaat. Dat scheelt in reistijd en -kosten, die nu aan de advocaat moeten worden vergoed.

11Haal nutteloos sentiment uit de strafrechtspleging. Geef slachtoffers in strafzaken uitsluitend een rol die daadwerkelijk bijdraagt aan de doelen van een strafprocedure.

12Schaf verlofprocedures af. In sommige gevallen moet volgens onze strafwet verlof voor hoger beroep worden verleend. Internationaal heeft Nederland allang te horen gekregen dat die verlofprocedure in strijd is met fundamentele rechten.

13Bezuinig advocaten-generaal weg bij de Hoge Raad. Het parket bestaand uit advocaten-generaal, ondersteund door een uitgebreid team wetenschappers, neemt in iedere strafzaak een conclusie. Dat is een advies aan de Hoge Raad. Opmerkelijk, omdat ook leden van de Hoge Raad als advocaat-generaal optreden en aldus de strafkamer waarin zij zelf plaatshebben in andere zaken adviseren. De Hoge Raad is in zijn rechtspraak op geen enkele wijze gebonden aan conclusies, die soms de omvang van boekwerken hebben vanwege doorwrochte wetenschappelijke beschouwingen.

14Laat commissies uit

onder meer de advocatuur conceptwetgeving goed tegen het licht houden alvorens een memorie van toelichting wordt geschreven. Dat kost geld, dat zich echter op lange termijn terugverdient.

15Beheers vanuit de politiek en het openbaar ministerie het strafklimaat. Nederland behoort binnen Europa tot de landen waarin het hardst wordt gestraft. Hard straffen kost veel geld en is niet zaligmakend.

Naast deze suggesties stel ik voorop dat er een grens zit aan bezuinigingen in het strafrecht. Het opsporen van strafbare feiten en berechten van verdachten is niet vergelijkbaar met commerciële bedrijfsvoering.