In Europa werd de wolf hond

Foto KBIN

De evolutie van wolf tot hond is niet in het Midden-Oosten of Azië begonnen, maar in Europa. En die aanpassing begon ergens tussen de 18.000 en 32.000 jaar geleden, dus ruim voor de ontwikkeling van de landbouw.

Dat komt uit een DNA-analyse van tientallen levende honden en wolven en 18 fossielen van hondachtigen (Science, 15 november). De analyse is de meest uitgebreide tot op heden, mede omdat er zoveel fossielen zijn onderzocht.

Al jaren is er discussie over de locatie en timing van de domesticatie van de hond. China, het Midden-Oosten en Europa zijn genoemd als startpunt van dat proces.

In het gisteren gepubliceerde onderzoek stelde een internationale groep wetenschappers – met als eerste auteur Olaf Thalmann van de universiteit van Turku in Finland – een stamboom samen op basis van DNA-onderzoek. Ze beperkten zich tot mitochondriaal DNA, want nucleair DNA konden ze niet genoeg uit de fossielen krijgen. In die stamboom vallen de moderne honden uiteen in vier groepen. Twee ervan blijken het nauwst verwant aan 14.000 jaar oude wolvenfossielen uit Zwitserland. Een derde groep moderne honden toont het meest verwantschap met wolven uit Zweden en Oekraïne. De vierde groep is echter niet direct gekoppeld aan een Europese wolvenpopulatie. „En daar stappen de auteurs in hun artikel wat makkelijk over heen”, laat moleculair bioloog Peter Leegwater van de Universiteit Utrecht weten. Hij werkte mee aan een vorig jaar in PNAS (5 juni 2012) gepubliceerde genetische studie naar de domesticatie van de hond. Ook krijgt de nu gepubliceerde DNA-analyse de kritiek dat er geen fossielen uit het Midden-Oosten en Oost-Azië zijn meegenomen.

In de nu voorgestelde periode van domesticatie was Noord-Europa nog bedekt met gletsjers, en Zuid-Europa was een steppe. De mens, toen nog jager-verzamelaar, jaagde op mammoeten en andere grote zoogdieren. Wolven zouden hun schuwheid voor de mens hebben overwonnen en gingen hem volgen om te profiteren van achtergelaten karkassen.

De domesticatie is wellicht al eerder dan 30.000 jaar geleden ingezet, zo vermoeden de auteurs. In België en Rusland zijn fossiele wolvenschedels met hondachtige trekken gevonden van respectievelijk 36.000 en 33.000 jaar oud. Maar hun DNA is niet direct verwant aan dat van moderne honden. De domesticatie is destijds wellicht afgebroken. Marcel aan de Brugh