De maakt een einde aan parasitair publiceren

Een index die parasiterende auteurs uit een artikel haalt, ziet Frank Provoost.

Neponderzoek, verzonnen data, labfraude, plagiaat. Het imago van de wetenschap heeft er wel eens beter voor gestaan. Toch zijn het niet perse de kwaadaardige fantasten die de grootste schade aanrichten. Want naast mediagenieke valsspelers als Mart Bax en Diederik Stapel staat een andere categorie wetenschappelijke bedriegers die tot nu toe buiten schot is gebleven: de meelifters. En die zijn met véél meer.

Wetenschappers worden afgerekend op hun publicaties. De algemeen geaccepteerde graadmeter voor de precieze publicatiewaarde is de zogeheten h-index, vernoemd naar bedenker en natuurkundige Jorge E. Hirsch.

Om die index op te krikken – en dus makkelijk subsidies en status binnen te halen – is het zaak zoveel mogelijk artikelen op je naam te hebben staan. Of je nu een substantiële bijdrage aan het bijbehorende onderzoek hebt geleverd, doet er voor de berekening niet toe. Als je maar tussen de auteurs staat. Gevolg: bij veel publicaties is de auteurslijst langer dan het daadwerkelijke artikel.

Dat was twee jonge Leidse medici, Maarten Rozing en Ahmad Aziz, een doorn in het oog. „Je begint met vier, vijf auteurs die alles gedaan hebben”, verklaarde Rozing in universiteitsblad Mare. „Dan is de publicatie af, maar vervolgens ontstaat er een soort vacuüm waarin extra auteurs erbij worden gezogen. Je eindigt zo met 25 man.” Aziz: „Je ziet dat er mensen zijn die maar weinig originele ideeën hebben, maar die wel in heel veel publicaties verschijnen. Dat is uiteindelijk slecht voor de wetenschap, omdat zij de schaarse middelen krijgen die eigenlijk aan betere wetenschappers toebehoren, mensen die minder parasitair bezig zijn.”

Daarop introduceerden de twee de zogeheten p-index in het wetenschappelijke tijdschrift PLoS ONE. Daarin hebben ze op wiskundig verantwoorde wijze het ere-wie-ere-toekomt-principe versleuteld. De h-index wordt zo gecorrigeerd op ware wetenschappelijke creativiteit.

Het eerste lijstje met (vooralsnog anonieme) proefprofessoren heeft meteen spectaculaire verschuivingen laten zien. Het wordt hoog tijd om de totale academische rangorde eens goed op te schudden.

Frank Provoost is hoofdredacteur van het Leids universitair weekblad Mare en medewerker van NRC Handelsblad en nrc.next.