Max Havelaar is niet/wel goed bezig

De directeur van Solidaridad en oprichter van Max Havelaar is „gaan inzien dat het anders moet” met duurzame koffie.

‘Ik heb er geen seconde spijt van gehad dat ik Max Havelaar heb opgericht. Het was echt vernieuwend. Gaandeweg is er wat vervreemding ontstaan.

„Het doel was duurzaam geproduceerde producten voor een brede groep consumenten bereikbaar te maken. Voor 1988 waren die alleen in Wereldwinkels te koop. Ik dacht dat we een marktaandeel van 7 tot 15 procent konden veroveren. Maar het pakte anders uit. Het bleef hangen op 2 à 3 procent. In enquêtes gaven consumenten sociaal wenselijke antwoorden, maar als ze voor het schap stonden bleken ze minder vaak bereid iets meer te betalen voor duurzame producten.

„Naar mijn mening ging het met Max Havelaar eind jaren negentig verkeerd, toen het ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen’ zijn intrede deed. Bedrijven als Ahold en Douwe Egberts gingen zelf hun verantwoordelijkheid nemen. Dat leek mij een prachtige kans om de hele sector te verduurzamen, maar Max Havelaar reageerde defensief. In plaats van de ambities op te schroeven en zichzelf te vernieuwen, gingen ze zich profileren op hun prijssystematiek, die steeds meer achterhaald raakte. Ondanks de fluctuaties gaan grondstofprijzen structureel omhoog. Logisch: in 2050 zijn er 9 miljard mensen en moet er dubbel zoveel voedsel zijn.

„Dankzij Max Havelaar is het inkomen van de kleine boeren in ontwikkelingslanden gestegen van 800 tot 1.200 dollar naar 2.400 tot 3.000 dollar per jaar. Daarmee is de extreme armoede uitgebannen – en dat is winst – maar het is nog steeds armoede. Gecertificeerde armoede. Om verder te komen moet het agrarisch ondernemerschap centraal komen te staan.

„Niet voor alle kleine boeren is een toekomst. Uiteindelijk moet er schaalvergroting plaatsvinden. We moeten de kleine boeren niet blijven pamperen met marktbescherming. Sommige arbeid is intrinsiek mensonwaardig, zoals het kappen van suiker. Die arbeiders hebben roet in hun longen en versleten ruggen. Mechanisatie is de enige oplossing. Natuurlijk moeten we niet uitsluitend toe naar percelen van duizenden hectares, maar het moet wel minder kleinschalig dan nu. Alles wat ik zeg is zelfkritiek hè. Ik ben gaandeweg gaan inzien dat het anders moet.”