Schokkender dan dood zelf: foto van man die gaat sterven

In deze rubriek bespreekt Martijn Kleppe maandelijks het gebruik van een opmerkelijke nieuwsfoto. Vandaag: de bijna-dood foto van een brand in een windmolen.

De fotograaf wil niet dat de besproken foto wordt afgedrukt. De redactie heeft voor een andere foto van de windturbine gekozen. Op nrc.nl/beeldverhaal staan tweets en verwijzingen naar websites die bij dit artikel horen. Foto Lauren Fortes/igo.nl

Op 29 oktober vloog een windturbine in Ooltgensplaats, Zuid-Holland, in brand. Twee monteurs kwamen om het leven. Via Twitter probeerde motoragent Piet Kats te voorkomen dat foto’s in omloop kwamen met daarop de nog levende monteurs die bovenop de brandende windmolen stonden. Zijn oproep: „Er circuleren foto's via WhatsApp waarop monteur nog levend te zien is op de windmolen Ooltgensplaat. Wis deze foto's voor ze op internet staan en een onuitwisbare indruk maken bij de arme familie van de man. Ik spreek uit ervaring. Wees wijs en wis ze op je toestel.”

Maar in onze digitale wereld blijft niets verborgen. Een week na de dramatische gebeurtenis verscheen de foto toch online via een Nederlandse twitteraar. De foto werd doorgeplaatst op de Amerikaanse sociale nieuwswebsite Reddit.com en fotodeelsite Imgur.com waar ze bijna anderhalf miljoen keer bekeken is. Daarna linkte ook GeenStijl naar de foto en noemde het zelfs de foto van het jaar. De foto is ook dramatisch. Tussen twee wieken zien we de silhouetten van de monteurs terwijl ze aan de rand staan van de fel brandende windmolen.

De foto is gemaakt door iemand die toevallig in de buurt was. Hij kwam terecht bij RTV Rijnmond en de lokale nieuwswebsite iGO.nl. Alleen iGO.nl heeft de foto online gepubliceerd maar haalde haar snel offline omdat het lot van de twee mannen op dat moment onduidelijk was. Maar de foto stond nog wel op hun server waardoor iemand met enige kennis van internet de foto vrij eenvoudig kon achterhalen en alsnog online plaatste. Inmiddels heeft de fotograaf grote spijt van het maken van de foto. Met dezelfde motivatie als de motoragent wil de fotograaf dat de foto nergens meer wordt gepubliceerd.

Voor de nabestaanden zal de foto inderdaad gruwelijk zijn. Maar ook mensen die de monteurs niet kennen zullen geraakt worden door het beeld. Het is wat Barbie Zelizer in haar gelijknamige boek een ‘about to die’ foto noemt. De foto is niet noodzakelijkerwijs gruwelijk om wat we zien. Maar omdat we weten dat de mannen zullen sterven, zijn we de voyeur geworden van hun aangekondigde dood. Hierdoor worden dit soort foto’s wellicht als nog schokkender ervaren dan de expliciete foto’s van de vele doden van de orkaan op de Filippijnen.

Er zijn talloze voorbeelden van dit soort ‘bijna dood foto’s’, met bijbehorende ethische vragen over publicatie. Vorig jaar publiceerde de New York Post een foto van een man die op de rails was geduwd terwijl een aanstormende metro hem seconden later zal doden. Wereldberoemd werd de foto van het Colombiaanse meisje dat in 1985 vast zat in de modder na de uitbarsting van een vulkaan maar nog volledig bij bewustzijn was. Reddingswerkers konden haar niet meer redden waarna ze voor het oog van de camera’s afscheid nam van haar dierbaren en stierf. De tv-beelden gingen de wereld over en een foto van het meisje werd de World Press Photo. Wellicht het bekendste voorbeeld is de foto van de man die van één van de torens springt van het World Trade Center na de aanslagen op 11 september 2001. De gehele val van de man is gefotografeerd terwijl hij tuimelend door de lucht valt. Op de bekendste en aangrijpendste foto valt de man met zijn hoofd naar beneden en heeft zijn armen langs zijn lichaam.

We hoeven de mensen op dit soort foto’s niet te kennen om onze grootste angst erop te projecteren. We zien de aangekondigde dood in onverwachte en gruwelijke vorm. De dood die volgens deze foto’s altijd op de loer ligt, jagend op ons ons of erger nog: op onze dierbaren.

Martijn Kleppe werkt als onderzoeker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en is gespecialiseerd in persfotografie. Meer foto’s op nrc.nl/beeldverhaal. Tips en opmerkingen: beeldverhaal@nrc.nl