De totaal onbekende collectie Gurlitt. Of toch niet?

Een zonderlinge man van 79 die, grote verrassing, een onbekende verzameling kunst herbergde in zijn 90 vierkante meter tellende appartement. Dat was zo’n beetje het beeld dat het Duitse weekblad Focus, die de primeur had, tien dagen geleden schetste in een elf pagina’s tellend artikel.

Nu, tien dagen later, staat dat beeld nog overeind. Maar niet helemaal. De vraag is vooral hoe onbekend het bestaan van zo’n omvangrijke collectie-Gurlitt eigenlijk was. Oké, geen kunsthandelaar of buurvrouw van de inderdaad enigszins buitenissige 79-jarige bewoner van het appartement wist dat er 1.406 werken lagen opgeslagen. Veel ervan is grafiek en bijna alles was opgeslagen in laden.

Dus was het makkelijk te geloven wat Meike Hoffmann zei, de enige deskundige die de collectie lange tijd heeft mogen bestuderen. Talloze werken, beweerde zij, zijn „volkomen onbekend”. Als voorbeeld toonde ze een dia van een zelfportret van Otto Dix. Een dag later vertelde een andere herkomstdeskundige verbaasd dat het portret, met plaatje en al, op een lijst stond die de Amerikanen kort na de oorlog hadden opgesteld van de bezittingen van kunsthandelaar Hildebrand Gurlitt. De lijst is sinds 1977 openbaar.

Toen journalisten ook nog eens enkele boeken over Duitse kunsthandelaren opensloegen, zagen ze dat vader Gurlitt kort voor zijn dood in 1956 werken uit zijn verzameling tentoon had gesteld in Amerika. Met zijn eigen naam in de expositietitel. En even googlen leerde dat zoon Cornelius twee jaar geleden via het veilinghuis Lempertz tot een vergelijk was gekomen met de erven van een Joodse verzamelaar: bij veiling van het werk Leeuwentemmer van Max Beckmann ging een percentage van de opbrengst naar de erven.

Begrijpelijk dus dat de tweede man van het Oostenrijkse museum Belvedere tegen een journalist bromde dat het tijd werd op te houden over ‘een verrassing’ te spreken. Deze Alfred Weininger: „Iedereen in de kunsthandel, zeker in Zuid-Duitsland, wist van het bestaan van deze collectie.”

Pieter van Os is verslaggever cultuur