‘Poetin is een miezerig mannetje’

Inna en Sasja Sjevtsjenko van Femen zaten onder de plak bij een man. „Wij zijn ook producten van het patriarchaat.”

Na de première op het filmfestival van Venetië in september was de documentaire Ukraine is Not a Brothel van regisseur Kitty Green even wereldnieuws. Femen, de feministische actiegroep uit Oekraïne, bekend van hun protestacties met blote borsten, blijkt achter de schermen geleid te zijn door een man die er nogal seksistische opvattingen op na hield, de schimmige Victor Svjatski. Niet direct geweldige reclame voor de groep. Toch hebben Inna en Sasja Sjevtsjenko (geen familie) die inmiddels hebben gebroken met Svjatski en zijn neergestreken in Frankrijk en Duitsland, geen spijt van hun openhartigheid voor de camera van Green, die veertien maanden met de activisten optrok.

De film is erg openhartig over de problemen achter de schermen. Zal dat niet schadelijk zijn voor Femen?

Inna Sjevtsjenko: „We hebben deze film aangegrepen als een kans om uit die ongezonde situatie met Victor te komen. Mede dankzij de film hebben we daar een einde aan kunnen maken. Inmiddels is onze situatie heel anders. Ik ben een heel nieuw Femen aan het opbouwen in Frankrijk. Ik geef eerlijk toe dat het wel verwarrend is voor mij, dat de film nu uitkomt, terwijl er in het afgelopen jaar al zoveel is veranderd. Als ik nu de scènes in de film terugzie waarin Victor me commandeert en tegen me zegt wat ik moet doen bij een actie, heb ik het gevoel dat het helemaal niet over mij gaat. Ik herken mezelf niet terug, ik herken niet eens de kleren die ik toen aan had. Inmiddels zijn we een grote internationale organisatie aan het opbouwen, zonder hulp van welke man dan ook.”

Sasja Sjevtsjenko: „De film laat zien hoe wij zijn opgegroeid, uit welke wereld we voortkomen. Een beweging als Femen had niet op dezelfde manier kunnen ontstaan in West-Europa. Femen is voortgekomen uit de strijd tegen een patriarchale samenleving. Dat is een enorm gevecht, ook een gevecht met jezelf. Wij zijn ook producten van onze patriarchale opvoeding. Dat wilden we eerlijk laten zien. Natuurlijk kom je dan allerlei innerlijke tegenstrijdigheden tegen, maar zonder innerlijke tegenstellingen kan er niets ontstaan.

„Vrouwen die opgroeien in het Westen weten van jongs af aan wat feminisme en emancipatie zijn. Maar zo is het niet in Oekraïne. Bij Femen zie je dat meisjes die zich eerst alleen maar met hun nagels, hun haar en hun kleding bezighielden, als ze eenmaal bij ons komen, binnen een paar maanden tijd een totale verandering ondergaan en hun leven in eigen hand nemen. Deze film laat zien hoe iemand die eerst een slaaf is de ketenen van zich afwerpt.”

Waarom zou een machofiguur als Victor zich inlaten met een feministische beweging?

Inna Sjevtsjenko: „Uit de behoefte om te domineren. In een samenleving zoals Oekraïne is dat iets heel vanzelfsprekends. In onze vrouwengroep kon hij zonder moeite heel dominant zijn. Wij wilden strijden tegen het patriarchaat, maar we wisten nog niet precies hoe.”

Een van de activisten verdient haar geld als naaktdansers in een nachtclub, de trip naar Istanbul van Femen blijkt gesponsord te zijn door een zakenman met een lingeriebedrijf.

Sasja Sjevtsjenko: „We proberen het seksisme dat we overal om ons heen zien te gebruiken tegen het patriarchaat. We draaien de rollen om, we keren het seksisme tégen het systeem. Dat is modern feminisme. Mijn moeder zei tegen me dat ik gek ben dat ik met blote borsten demonstreer, als ik er ook geld voor kan krijgen als model voor Playboy. Dan is bloot ineens wel geaccepteerd.”

Hoe lang blijft protesteren met blote borsten nog effectief? Op een gegeven moment hebben de media het waarschijnlijk wel gezien.

Sasja Sjevtsjenko: „Dat horen we al zo lang. Maar het werkt nog steeds. We maken ons daar dus niet zoveel zorgen om. Onze strategie moet zich wel blijven ontwikkelen. Drie jaar geleden hadden we een actie tegen president Poetin toen hij Kiev bezocht, maar toen konden we niet in zijn buurt komen. Dit jaar stonden we pal voor zijn neus en konden we hem midden in zijn gezicht zeggen: ‘Fuck you, dictator’. Ik zag hoe geschokt hij was, hij heeft enorm veel veiligheidsmensen om zich heen die dit soort situaties juist moeten voorkomen. Pas als je recht voor hem staat en hem aankijkt zie je wat een klein, onbetekenend mannetje hij eigenlijk is. Hij stelt helemaal niks voor. Dat werkt heel bevrijdend. Op zo’n moment voel je je geen slachtoffer meer van welke man dan ook.”

Ukraine is Not A Brothel is tijdens IDFA te zien vanaf 23/11. Regisseur Kitty Green en Femen-activisten Inna en Sasja Sjevtsjenko zijn op 27 november aanwezig bij een nagesprek in bioscoop Tuschinski.