‘Nederlanders zijn het depressiefst’

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

De aanleiding

Somber, terneergeslagen, ronduit depressief? Dat komt hier vaker voor, schreef de Volkskrant vorige week. ‘Nederlanders depressiefste volk van Europa’, kopte de krant. Zou het waar zijn?

Waar is het op gebaseerd?

Vorige week dinsdag verscheen in het medische tijdschrift PLOS Medicine, dat online gratis te bekijken is, een studie van de Universiteit van Queensland onder de titel Burden of Depressive Disorder. Het is onderdeel van een veel grootschaliger onderzoek: de Global Burden of Disease 2010. Daarin wordt de gezondheidssituatie wereldwijd in kaart gebracht op basis van gegevens van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), de Harvard School of Public Health, the Institute for Health Metrics and Evaluation, en de Wereldbank.

En, klopt het?

In de Global Burden of Disease wordt onderzocht hoe groot de invloed van ziektes, aandoeningen en andere fysieke en mentale klachten – 216 in totaal – is op het leven van mensen over de hele wereld. Er wordt gerekend met levensjaren. Bijvoorbeeld: verloren levensjaren door dodelijke ziektes.

Maar er kunnen ook veel dingen mis zijn met een mens zonder dat het meteen levensbedreigend is. Daarom wordt ook berekend hoeveel procent een bepaalde beperking heeft ten opzichte van álle levensjaren met een beperking. De klachten kunnen variëren van eczeem tot astma, en van acne tot bloedarmoede. Het grootste aandeel in deze categorie is de lage rugpijn: bijna 11 procent van alle jaren die mensen leven met een aandoening komt door pijn in de onderrug. Daarna volgt zware depressie, met 8,27 procent.

Uit een overzicht van depressiviteit per land wordt direct duidelijk: Nederland (alarmerend donkerrood gekleurd) doet het het slechtst van alle landen in Europa. 13,55 procent van alle jaren die mensen leven met een aandoening komt in Nederland voor rekening van zware, depressieve klachten. In Spanje is dat bijvoorbeeld 8,16 procent en in België 6,38 procent.

Maar vorige week dinsdag meldde de Volkskrant (op basis van een ANP-bericht) nog dat het percentage Nederlanders dat zei zeer tevreden te zijn over hun leven steeg van 85 procent in 2007 naar 86 procent vorig jaar. (‘Nederlanders zeer gelukkig ondanks crisis’.) Dat blijkt uit een rapport van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). Niet verrassend, zegt Ruut Veenhoven, emeritus hoogleraar social conditions for human happiness aan de Erasmus Universiteit. Ook tijdens de crisis in de jaren tachtig waren Nederlanders gemiddeld niet ongelukkiger (zie het onderzoek: Did the crisis really hurt?). Dit betekent natuurlijk niet dat niemand er minder gelukkig van is geworden, „maar kennelijk zijn er ook mensen wel gelukkiger geworden, mensen die bijvoorbeeld juist nu hun zegeningen tellen.” Uit onderzoek van de Erasmus Universiteit (World Database of Happiness) blijkt dat het gemiddelde cijfer dat Nederlanders aan hun leven geven sinds de jaren zeventig van ongeveer een 7,5 langzaam naar een 8 kruipt.

Kan dit wel samengaan met het hoge aantal depressies in Nederland? Ja, zegt Veenhoven. De ‘ongelukkigen’ in Nederland zijn nog altijd in de minderheid.

Bovendien, zegt hij, blijken depressieve Nederlanders toch ook niet allemaal doodongelukkig, onder meer omdat de GGZ in Nederland goed is. Dat zorgt er ook voor dat veel depressie gediagnosticeerd wordt, en volgens critici misschien zelfs overgediagnosticeerd. Jan Swinkels, psychiater en bijzonder hoogleraar richtlijnontwikkeling in de geestelijke gezondheidszorg, is het daarmee eens. „Het kan zijn dat Nederlanders zich gemakkelijk uiten en daardoor vaker de diagnose depressie krijgen, en zichzelf dan ook als depressief zien.”

Daarnaast hebben ook de onderzoekers zelf een kanttekening. Je moet heel voorzichtig zijn om op basis van deze gegevens al te stellige conclusies te trekken, zeggen ze. Het is namelijk niet uitgesloten dat de grotere impact die depressie lijkt te hebben in Nederland niet echt afwijkt van het wereldgemiddelde, het kan een toevallige uitschieter zijn.

Conclusie

Vorige week kopte de Volkskrant dat Nederlanders het depressiefste volk van Europa zijn. De Global Burden of Disease, waar deze conclusie uitkomt, is een betrouwbaar en omvangrijk onderzoek. Toch is het te kort door de bocht om te zeggen dat Nederlanders het depressiefst zijn. Het kan zijn dat in ons land mensen opener zijn over hun geestelijke gezondheid. Bovendien kun je op basis van deze gegevens niet met absolute zekerheid zeggen dat Nederlanders significant meer levensjaren met zware, depressieve klachten doorbrengen ten opzichte van andere Europese landen. Er is kans op toevallige uitschieters. We beoordelen deze uitspraak daarom als ongefundeerd.

Ook een bewering langs zien komen die je graag gecheckt zou willen zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt