En nu maar hopen dat de uitslag een beetje meevalt

Vandaag zijn op vier plekken gemeenteraadsverkiezingen Voor het kabinet is het de eerste politieke test Dus zagen ze in Friesland zelden zo veel bewindslieden langskomen

politiek redacteur

Bij de PvdA in Friesland vonden ze het niet meteen een heel goed idee: PvdA-leider Diederik Samsom wilde meedoen aan de campagne voor de verkiezingen op 13 november in drie Friese gemeenten. Samsom zou een week lang van het ene bedrijf naar het andere trekken, zorginstellingen bezoeken en de huizen langsgaan met een bos rode rozen om met kiezers over politiek te praten.

Coby van der Laan, wethouder en PvdA-lijsttrekker in Heerenveen, zegt: „Ik heb erover getwijfeld. Het gevaar is dat je wordt overschaduwd door de landelijke politiek.” En landelijk staat de PvdA (nu 38 zetels in de Tweede Kamer) in de peilingen op een verlies van twintig zetels of meer. Maar toen dacht ze: „Schouders eronder. We zijn van dezelfde politieke familie, we hebben dezelfde idealen. Je moet niet wegduiken als het minder goed gaat.”

De vroege gemeenteraadsverkiezingen in drie Friese gemeenten en Alphen aan den Rijn, door een herindeling, zijn de eerste grote politieke test sinds de Tweede Kamerverkiezingen van vorig jaar. Er hangt veel vanaf.

Niet eerder zagen de Friezen in zo’n korte tijd zo veel ministers, staatssecretarissen en Kamerleden langskomen – om de partijafdelingen te helpen in Heerenveen, Leeuwarden en De Friese Meren.

Het CDA hield begin deze maand haar partijcongres in Leeuwarden en een groep Tweede Kamerleden, ook CDA-leider Sybrand van Haersma Buma, ging de straat op voor de campagne. Van GroenLinks was politiek leider Bram van Ojik in Friesland. Afgelopen weekend kwamen Rutte en Samsom nog een keer. Alexander Pechtold van D66 was er begin deze week.

De partijen die er in de peilingen niet goed voorstaan, naast de PvdA ook de VVD en het CDA, hopen dat de uitslag meevalt. Anders wordt het moeilijker om andere lokale afdelingen te motiveren voor de gemeenteraadsverkiezingen in de rest van het land, komend voorjaar. En als díé slecht uitpakken voor de PvdA – die partij lijkt het hardst te worden afgestraft voor het kabinetsbeleid – kan dat de stabiliteit van Rutte II onderuithalen.

Dus wat deed premier en VVD-leider Mark Rutte op zíjn campagnetour, vorige week woensdag, door Friesland? Overdag liet hij zich door PvdA-lijsttrekker Henk Deinum rondleiden door Leeuwarden. ’s Avonds, in een politiek café in Joure, debatteerde hij met partijgenoten – en nam het dan soms op voor de PvdA.

In het café is er ook een kandidaat-raadslid van de PvdA, ze heeft een vraag voor Rutte, maar om haar heen wordt ‘boe’ geroepen. „Geen boe”, zegt Rutte streng. „Het is belangrijk dat ook de PvdA goede raadsleden heeft.” Een ondernemer klaagt dat de vee-export naar Rusland stil is komen te leggen. Door de PvdA, zegt hij. „Die moet zo nodig protesteren tegen het homobeleid van Poetin.”

Rutte zegt: „Kom nou, jongens. Wát doet de PvdA verkeerd? Als ik met Poetin praat, heb ik het ook eerst een uur over homorechten. Pas daarna doen we zaken.”

Voor de PvdA is Friesland nog belangrijker dan voor de andere partijen. „Deze provincie”, zegt wethouder Deinum, „is de bakermat van de sociaal-democratie. Vergeet niet: Pieter Jelles Troelstra komt hiervandaan.” Hij was oprichter van de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij, voorloper van de PvdA. Tel erbij op: de SP doet niet mee. Als je zelfs dan nog verliest in dit linkse bolwerk, verlies je meteen heel ernstig. Als je wint (of niet verliest), kun je zeggen: de weg omhoog is ingezet.

PvdA-leider Samsom koos in Friesland niet de makkelijkste straten voor zijn campagne. Op een donderdagmiddag was hij in Jubbega, een dorp bij Heerenveen dat hard geraakt is door de crisis. De voedselbank van Heerenveen, hoorde Samsom eerder op de dag, heeft voor Jubbega een aparte zaal ingericht, omdat er zo veel – en steeds meer – klanten wonen. Jubbega was altijd een ‘rood’ dorp. Maar nu?

„Ze zeggen hier de dingen recht voor z’n raap”, zegt raadslid Wietse Mulder tegen Samsom, voordat ze aanbellen bij het eerste huis op de Bremsingel. Een vrouw van begin dertig zegt dat ze vroeger op de PvdA stemde. „Maar nu op Geert Wilders. Dat geef ik eerlijk toe. Jullie sturen veel te veel geld naar het buitenland, terwijl het eigen volk in de moeilijkheden zit.”

„Bedoelt u Afrika?” vraagt Samsom. „Een beetje helpen vind ik erbij horen.” De vrouw zegt dat haar man in de bouw werkt, lang werkloos was, maar nu weer een klus heeft. „Gelukkig maar”, zegt Samsom. „Het is een moeilijke tijd, maar het gaat ons echt lukken om uit de crisis te komen.” De vrouw krijgt een roos. „Mijn lievelingsbloem”, zegt ze.

Eind oktober, op een zaterdag, voer de Friese afdeling van de ChristenUnie met een campagneboot door de provincie, met aan boord fractievoorzitter Arie Slob. Door de herindeling komen er in sommige gemeenten dorpen bij waar de vorige keer vooral links werd gestemd. De ChristenUnie verliest daardoor misschien zetels.

Bij Akkrum stapt het het campagneteam aan wal om te flyeren, maar op straat loopt alleen een oude vrouw. Ze zegt tegen Slob: „U bent een bekende.” Slob: „Ik ben van de ChristenUnie.” De vrouw: „Maar u bent geen Fries.” Slob glimlacht en zegt: „Mijn schoonzus is Fries.” Hij belt niet aan bij huizen. „Daar hou ik niet van. Dan voel ik me een Jehova’s getuige.” Kiezers werden er op deze dag niet binnengehaald.