Zwak Amerikaans leiderschap

Waar zwak Amerikaans leiderschap toe kan leiden, was dit weekeinde pijnlijk te zien in Genève. Daar liepen de onderhandelingen over het Iraanse nucleaire programma op het laatste moment stuk op verdeeldheid tussen de westerse landen. Daarmee is de kans op een diplomatieke oplossing voor het al jaren slepende conflict niet verkeken. Maar een tegenslag is het wel.

Er staat veel op het spel bij de onderhandelingen tussen Iran en de zogeheten P5+1, de vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad (de VS, Rusland, China, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk) plus Duitsland. Het gaat de grootmachten erom te voorkomen dat Iran een kernwapen ontwikkelt. Iran, dat ontkent daar op uit te zijn, wil af van de sancties en het internationale isolement. Hoe langer een akkoord uitblijft, hoe groter het gevaar dat de kwestie uitmondt in oorlog.

President Obama heeft er dan ook goed aan gedaan het aantreden van de gematigde Iraanse president Rohani meteen aan te grijpen om een diplomatieke uitweg te zoeken. En Teheran speelde daar goed op in. Meer dan dertig jaar hadden beide landen geen diplomatieke betrekkingen onderhouden, maar dit najaar was opeens sprake van een beginnende dooi in de ijzige relaties. De internationale onderhandelingen kwamen in een stroomversnelling.

Over wat zich precies in Genève heeft afgespeeld, lopen de meningen nog uiteen. Maar zeker is dat Frankrijk een hardere lijn tegen Iran voorstond dan die waarmee de Amerikanen de onderhandelingen waren ingegaan. Dat kan gebeuren, ook bondgenoten hebben soms verschillende belangen. Maar daar pas op het laatste moment achter komen, je koers haastig bijstellen en daarmee de partij waarmee je onderhandelt overvallen, dat is een teken van falend leiderschap. Dat valt president Obama en zijn team zwaar aan te rekenen.

Voor de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Kerry zat er zaterdagavond in Genève uiteindelijk niets anders op dan zich bij de Franse positie aan te sluiten. Zo kan hij nu zeggen dat het Westen en de grootmachten helemaal niet verdeeld zijn. Maar het gevolg is wel dat de Amerikaanse zwakte dramatisch zichtbaar is geworden. En dat het moeilijker is geworden tot een vergelijk met Iran te komen.

De paradoxale situatie doet zich voor dat de Geneefse mislukking uiteindelijk toch positief kan uitwerken. Was er wél een akkoord uit de bus gekomen, dan was nog hoogst onzeker of Obama er in Washington de steun van het Congres voor had kunnen krijgen. Zó zwak staat hij ook in eigen land. Het zal nu moeilijker worden een akkoord met Iran te sluiten, maar als dat eenmaal is gelukt, is de kans dat het ook kan worden uitgevoerd, misschien iets toegenomen.