Ze kladden een swastika op mijn brievenbus

Een enquête onder 6.000 Joden in Europa leert: het antisemitisme neemt toe Velen dragen geen keppeltje meer in het openbaar In Hongarije wil de helft van de Joden emigreren

Een Joodse familie in Boedapest. In geen Europees land willen zo veel Joden weg als in Hongarije, blijkt uit de enquête: 48 procent. Foto Reuters

Medewerker Europa

Wat zegt het over Europa, als bijna dertig procent van de Europese Joden zegt emigratie te overwegen?

Die vraag rijst op uit een serieuze opiniepeiling die het EU-agentschap voor Mensenrechten in Wenen heeft uitgevoerd onder bijna 6.000 Joden. Vorige week werden de resultaten bekendgemaakt. En binnenkort worden ze door Europese ministers besproken, want ze liegen er niet om.

Zo vindt 66 procent van de Europese Joden antisemitisme „een belangrijk probleem” in hun land.

76 procent van hen zegt méér antisemitisme te ervaren dan vijf jaar geleden.

29 procent overweegt naar een ander land te verhuizen.

De peiling werd eind vorig jaar uitgevoerd in acht EU-landen. Dit lijkt weinig representatief. Maar in deze acht landen, waar Nederland niet bij zit, woont wel 90 procent van alle Europese joden. En vooral de Hongaren, Fransen en Belgen onder hen voelen zich steeds onveiliger.

Velen zeggen dat ze mensen kennen die beledigd zijn omdat ze Joods zijn, of fysiek zijn aangevallen. Een aantal van hen is zelf aangevallen. Opmerkingen die ze op straat of op hun werk horen, variëren van „Jullie hebben de crisis veroorzaakt” tot Holocaustontkenningen. Sommigen durven hun kinderen niet meer naar Joodse scholen te sturen omdat mensen hen aan hun uniform zouden herkennen. Anderen vertellen juist dat kinderen die op niet-Joodse scholen zitten, thuiskomen met nare verhalen over rijke en machtige Joden die ze op het schoolplein hebben gehoord.

„Deze resultaten hebben me verrast”, zegt de Deense directeur van het agentschap, Morten Kjaerum. „Als er antisemitische incidenten zijn, geven mensen die meestal niet aan bij de politie of andere autoriteiten. Op de vraag waarom niet, geeft de meerderheid van de respondenten als antwoord dat ‘er toch niets mee gebeurt’. Ik hoop dat dit onderzoek iedereen de ogen opent.” Kjaerum zal deze week Europese ministers inlichten op een conferentie in Vilnius en hen adviseren politieagenten, rechters en andere ambtenaren beter te trainen. „Paradoxaal genoeg moet je hopen dat het aantal aangiftes in de toekomst stijgt.”

Veel respondenten zeggen dat ze worden aangesproken op de Israëlische politiek jegens de Palestijnen, alsof zij vereenzelvigd kunnen worden met de Israëlische regering. In alle acht landen geven joden te kennen dat ze geen keppeltjes meer willen dragen in het openbaar. Volgens de onderzoekers voelen orthodoxe én seculiere Joden zich steeds minder op hun gemak in Europa.

Het onderzoek draait om de perceptie van individuele leden van de Joodse gemeenschap in Europa, en stelt nadrukkelijk geen feiten vast. Bovendien is het moeilijk om deze resultaten te vergelijken met eerdere resultaten: dit onderzoek is nooit eerder door een onafhankelijke instelling gedaan.

„Tot dusver waren wij het altijd zelf, die berichtten over antisemitisme”, zegt de vertegenwoordiger van de Joodse gemeenschap in Oostenrijk, Ariel Muzicant, die vorige week met een bodyguard naar de presentatie kwam. „Ik ben heel blij dat een ander het nu eens heeft gedaan. Dat maakt veel uit. Gisteren zei de Hongaarse ambassadeur bijvoorbeeld nog tegen mij dat er helemaal geen probleem ís. Wat wij zeggen over Hongarije is allemaal niet waar, zei hij. En nu ligt er een rapport waarin staat dat in geen Europees land zoveel Joden weg willen als in Hongarije: 48 procent. In Oostenrijk geeft de Joodse gemeenschap intussen een kwart van zijn begroting voor synagoges, scholen en dergelijke uit aan beveiliging. Hier ligt een enorm probleem, en daar moet eindelijk iets aan worden gedaan.”

Van de respondenten zegt 23 procent Joodse feesten of plekken te vermijden, omdat ze zich daar niet veilig voelen. Een Duitse man zegt in het onderzoek: „Antisemitische beledigingen die ik over me heen kreeg kwamen niet van neonazi’s of linkse mensen, maar van gewone mensen uit het politieke midden.”

Volgens de voorzitter van het Europees-Joodse congres, de Fransman Serge Cwajgenbaum, is het „naïef om te geloven dat het antisemitisme in Auschwitz stierf”. Dit gaat niet over de Joden alleen, zegt hij. „Wij zijn alleen maar de barometer voor mensenrechten en democratie. Dat zijn we altijd geweest. Dit is geen Joods issue. Het is een democratisch issue.”