‘Wij vinden dit ook een schande’

Het OM onderzoekt of Rabo-bankiers moeten worden vervolgd. Hoofdofficier van justitie Marianne Bloos: „Daar heb ik niemands oproep voor nodig.”

Wat gebeurt er met de fraudeurs? Twee weken geleden schikte Rabobank voor het recordbedrag van 774 miljoen euro wegens het manipuleren van de Libor-rente. Het Openbaar Ministerie onderzoekt of het individuele bankiers strafrechtelijk gaat vervolgen, werd toen ook bekend. Dat leidde tot ophef: waarom was dat geen uitgemaakte zaak? Komen de bankiers er weer makkelijk van af?

In de schikking staat in elk geval dat de veertien betrokken medewerkers die nu nog bij de Rabobank in dienst zijn, niet vervolgd worden. Dat staat in een brief die minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA) vrijdag naar de Tweede Kamer stuurde. De vraag is wat er gebeurt met vijftien vertrokken en ontslagen medewerkers die in verband worden gebracht met de fraude. Dijsselbloem zei vorige week dat het OM „buitengewoon serieus” moet overwegen om hen te vervolgen. „Met dit type fraude kun je niet wegkomen”, zei de minister. Gisteren bleek dat hij er bij de Rabobank op heeft aangedrongen om aangifte tegen hen te doen.

Marianne Bloos, hoofdofficier van het Functioneel Parket, leidde het Nederlandse strafrechtelijk onderzoek naar de Rabobank, en legde de bank een boete van 70 miljoen euro op. De rest van het bedrag ging naar Amerikaanse en Britse autoriteiten. Bloos moet nu beslissen of zij individuele bankiers gaat aanklagen. Een tijdrovende klus, waarbij internationale belangen een grote rol spelen.

Bloos reageert in deze krant voor het eerst op de Libor-zaak. Over de druk van Dijsselbloem zegt ze: „Ik heb geen oproep nodig om er serieus naar te kijken.”

Waarom heeft het Openbaar Ministerie gekozen voor een schikking en niet voor vervolging van de bank?

„De sanctie had voor ons twee kenmerken: die moet leed toevoegen en ervoor zorgen dat er iets verandert in de manier van denken van de bank, zodat het niet weer zou gebeuren. We vonden dat we snel moesten zijn en moesten aansluiten bij de schikking die met de Amerikaanse, Britse en Japanse autoriteiten werd getroffen. Bovendien kan een rechter niet afdwingen dat een bank zelf beleidsmaatregelen treft om herhaling te voorkomen. De Nederlandsche Bank en het OM kunnen dat wel, zoals nu gebeurd is.”

Was het voor de roep om gerechtigheid vanuit de maatschappij niet beter geweest om het tot een rechtszaak te laten komen?

„Dat had gekund, maar een rechtsgang zou jaren gaan duren. Wij willen laten zien dat we iets doen aan de problematiek en dan is dit de meest effectieve sanctie.”

Heeft u al een besluit genomen over vervolging van individuele bankiers?

„Nee.”

Gaat dat er op korte termijn komen?

„Nee. Wij hebben ons het afgelopen jaar geconcentreerd op de bank als geheel. Nu komen we er aan toe om naar individuele bankiers te kijken. Daarmee zeggen we: het OM vindt ook dat het een schandaal is en we kijken er heel serieus naar. Maar het vergt tijd, want het gaat in veel gevallen om mensen met een andere nationaliteit, die in het buitenland wonen, en om vergrijpen die in het buitenland gepleegd zijn. We moeten dus ook kijken naar wat de Britten, Amerikanen en Japanners aan het doen zijn en met hen overleggen.”

Is het nodig dat Rabobank aangifte doet?

„Nee. Het is aan het OM. Het is voor ons van belang dat wij tijd krijgen om goed te beslissen.”

Waarom legt de minister hier dan zo’n nadruk op?

(Stilte).

„Dat moet u aan hem vragen.”

Misschien wil hij dat banken tot het uiterste gaan om schoon schip te maken.

(Lacht). „Voor mij speelt dat wíj bezig zijn met dat onderzoek, dat wíj hier serieus naar kijken, dat wíj dit een ernstig feit vinden. Dat is wat mij drijft.”

Heeft de minister er met u over gesproken?

„Hij heeft mij niet gebeld.”

Ziijn er Nederlanders onder de bankiers die u onderzoekt?

„We hebben nog niet alle betrokkenen scherp. Over het algemeen zijn het buitenlanders. Misschien zit er een enkele Nederlander tussen. Dat kan ik niet altijd uit een achternaam of voornaam afleiden.”

Heeft u überhaupt rechtsmacht over buitenlanders die strafbare feiten in het buitenland gepleegd hebben en in het buitenland verblijven?

„Dat onderzoeken we nu.”

DNB wist in 2010 dat de Amerikaanse toezichthouder onderzoek deed naar Rabobank. Het OM is pas in juli vorig jaar begonnen, naar aanleiding van een Amerikaans rechtshulpverzoek. Had u niet eerder door DNB op de hoogte willen worden gesteld?

„Je moet een vermoeden hebben van strafbare feiten. Voor ons bood het rechtshulpverzoek die aanleiding. DNB heeft een volledige andere taak. Zij kijkt naar de bank als organisatie, of die een beheerste en integere bedrijfsvoering heeft.”

Er is veel regulier overleg tussen het OM en DNB. Zijn er dan helemaal geen signalen vanuit DNB gekomen?

„Als je kijkt naar integere bedrijfsvoering, dan kijk je niet naar opzet en schuld. Het strafrecht kijkt of er sprake is van opzettelijk strafrechtelijk handelen.”

Het OM heeft voor 70 miljoen met Rabo geschikt. Dat is 10 procent van het totale schikkingsbedrag. Wat vindt u ervan dat de Amerikaanse justitie een veel groter deel pakt?

„Zij handelen vanuit hun rechtssysteem en hun cultuur en wij vanuit ons rechtssysteem en onze cultuur. Dit is zaak met internationale spelers en impact, dus past het dat iedereen daar vanuit zijn eigen stelsel naar kijkt.”

Bij het Nederlandse publiek komt het over alsof de VS de grote boetes opleggen en wij voor 10 procent meedoen. Zou u dat niet liever anders zien?

„Ik vind dat wij met deze boete hebben laten zien dat ook wiji n staat zijn om banken aan te pakken.”

Is 70 miljoen boete wel passend voor een bank die twee miljard winst per jaar maakt? Wilt u niet wat meer toe naar het Amerikaanse niveau?

„Het hoogste bedrag ooit is niet mijn doel. Ik denk dat onze sanctie leed heeft toegevoegd, en dan is ’ie effectief. De afgedwongen beleidsmaatregelen maken het voor ons compleet, omdat je dan ook iets regelt voor de toekomst. Dat vind ik veel belangrijker dan megahoge bedragen.”

Het een hoeft het ander toch niet uit te sluiten?

„ Er is naar Nederlandse maatstaven een ongekend hoge boete opgelegd.”

Als de Amerikaanse justitie individuen gaat vervolgen, sluit dat voor u dan de weg af, omdat iemand niet tweemaal voor hetzelfde vergrijp mag worden vervolgd?

„Daar moet je altijd rekening mee houden.”

Hoe valt dat te rijmen met de roep van de om vervolging door het OM?

„Ik heb de oproep niet nodig. Ik vind het vervelend dat iemand dat denkt. Wij vinden dit zeer ernstig, het is belangrijk dat we er goed naar kijken.”

En daar heeft minister Dijsselbloem dus niets over te zeggen?

„We kijken er serieus naar. Mensen moeten kunnen vertrouwen op de stabiliteit van het banksysteem. Het bedreigt ons financiële stelsel. Daarom pakken we dit soort dingen aan.”