Syrische polio bedreigt Staphorst

Door de komst van Syrische asielzoekers lopen niet-ingeënte Nederlanders weer het risico op polio.

Het RIVM laat het rioolwater van het asielzoekerscentrum in Ter Apel, waar Syrische vluchtelingen in Nederland arriveren, op poliovirus onderzoeken. En als Syrische gezinnen met kleine kinderen andere huisvesting krijgen, dan liever niet in de biblebelt, waar de vaccinatiegraad tegen polio gevaarlijk laag is. Dat hebben de volksgezondheidsbewakers van het RIVM aan het Centraal Orgaan Asielzoekers gevraagd. Het Ministerie van volksgezondheid wil ook een noodvoorraad aanleggen van een type poliovaccin (doorgaans op suikerklontjes gedruppeld) dat in Nederland bij een uitbraak wordt ingezet.

In Syrië is polio uitgebroken en met de komst van asielzoekers lopen vaccinweigeraars in Nederland opnieuw gevaar. In een strook van Zeeland tot Staphorst – de biblebelt – zijn veel dorpen en steden waar de vaccinatiegraad lager ligt dan 90 procent, hier en daar beneden de 80 procent. In de gemeente Neder-Betuwe, met plaatsen als Opheusden, Kesteren en Dodewaard, is 65 procent van de tienjarige kinderen volledig gevaccineerd. Het zijn plaatsen waar veel bevindelijk gereformeerden wonen. Daarnaast zijn er gemeenten met veel antroposofen die de vaccinatiegraad drukken.

Vaccinatie tegen polio was in Syrië wettelijk verplicht, schrijft de Wereldgezondheidsorganisatie. De vaccinatiegraad lag er tot 2010 boven de 95 procent. Maar door de burgeroorlog stortte de gezondheidszorg in. Krap de helft van de eenjarigen kreeg zijn eerste vaccinatie.

Polio wordt veroorzaakt door een klein en hardnekkig virus. Mensen raken besmet door inademen van uitgehoeste virusdeeltjes, of door contact met voorwerpen waar virus op zit. Negen op de tien mensen merken niets van een besmetting. Op zijn hoogst zijn ze wat grieperig. Het virus huist dan op de slijmvliezen in keel en neus. Pas als het virus zich in zenuwbanen nestelt ontstaat de karakteristieke slappe verlamming. Dat overkomt 1 op de 100 tot 200 besmette mensen.

Er bestaan sinds de jaren vijftig twee poliovaccins. Nederland heeft altijd gekozen voor een geïnjecteerd vaccin waarin gedood virus zit. Dat beschermt prima tegen ziekte, maar het blijft toch mogelijk dat een gevaccineerde besmet raakt en het virus verspreidt. De kans daarop is kleiner bij gebruik van een in te slikken vaccin van levend verzwakt virus. Dat vestigt zich op de slijmvliezen, waardoor er, tijdens een epidemie, geen plaats meer is voor het ziekmakende virus. Dat levende vaccin heeft als grote nadeel dat het virus heel soms ‘terugmuteert’ naar een ziekmakende vorm.

„De meeste Syrische vluchtelingen die hier aankomen zijn goed gevaccineerd en het gevaar dat zij virusdrager zijn is niet erg groot. De ongevaccineerde baby’s en peuters kunnen wel echt virusdrager zijn. Daarom willen we nu binnen twee dagen na aankomst kijken of die kinderen zijn gevaccineerd. En eventueel snel vaccineren. Dat gebeurt altijd al bij asielzoekers, maar nu vervroegen we dat.” Zegt Jaap van Dissel, directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding in Bilthoven.

In het Britse medisch-wetenschappelijke tijdschrift The Lancet van afgelopen vrijdag waarschuwden twee Duitse infectieziekte-artsen vrijdag voor het gevaar dat EU-landen met een lage vaccinatiegraad lopen. Ze noemen Oostenrijk (83 procent gevaccineerd), Bosnië (87 procent) en de Oekraïne (74 procent). Maar de laatste Europese polio-epidemie trof in 1992 Nederland. Met 79 patiënten.

In besmette mensen kan het virus soms wel 17 weken in de poep worden aangetoond. Van Dissel: „Of mensen dan ook nog echt besmettelijk zijn is onduidelijk.” Die besmettelijke periode is niet goed bekend. Maar het virus kan ook maandenlang levensvatbaar blijven op kranen en deurknoppen. En in koud rioolwater en oppervlaktewater. Het griepvirus verdwijnt binnen uren.

Om te controleren of er poliovirus in Nederland is, onderzoeken microbiologische laboratoria de feces van zieke mensen op enterovirus. Dat is de virusfamilie waar het poliovirus toe hoort. En het RIVM bemonstert rioolwater in de risicogebieden. In 2012 is bij 13 scholen in de biblebelt in totaal 65 keer een liter water uit het riool geput. Poliovirus is daarin niet gevonden. Van Dissel: „Die bemonstering breiden we nu uit naar Ter Apel.”