Nederland nu ook vanaf de grond

Het tweede seizoen Nederland van boven: meer spectaculaire luchtbeelden van Nederland, maar ook meer datavisualisaties en meer drama.

Beelden uit het tweede seizoen van ‘Nederland van Boven’. Het tv-programma kost 130.000 euro per aflevering. Foto’s VPRO

Heel Hilversum protesteert op 9 oktober tegen de bezuinigingen op de publieke omroep. Behalve Geert Rozinga. De eindredacteur van het VPRO-programma Nederland van boven zit in een helikopter.

Voor het tweede seizoen van de serie met luchtbeelden en computeranimaties heeft hij eindelijk toestemming gekregen om te filmen boven Rotterdam. ’s Nachts. De VPRO heeft er zes maanden op gewacht. Rozinga mag twee uur filmen, vliegt regelmatig te laag en krijgt dan een standje van de verkeerstoren. „Onze helikopter zat bovendien vol apparatuur om ons continu in de gaten te houden”, vertelt Rozinga. „En we werden gevolgd door een politiehelikopter. Ik wilde laag vliegen om voyeuristisch bij mensen naar binnen te kijken. Zo hoopten we verhalen te vinden, kleine scenes.”

De nachtelijke vlucht boven Rotterdam levert bijzondere beelden op. Dat blijkt een dag na de nachtvlucht tijdens een vooruitblik op de nieuwe reeks in Pakhuis De Zwijger in Amsterdam. De VPRO toont Rotterdam by night. Oplichtende koplampen door donkere straten, mensen die thuis komen in donkere flats, lichtjes van de Erasmusbrug. De Zwaan speelt een hoofdrol in een van de tien afleveringen van de nieuwe serie die donderdag begint.

De nachtopname is een van de manieren om de tweede reeks van Nederland van boven spannender te maken. Verhalender en interactiever dan het eerste seizoen. Het programma kreeg veel complimenten, voor de unieke luchtopnamen (hoewel Bert Haanstra in 1962 Nederland ook al vanuit de lucht filmde voor Alleman) en voor de computeranimaties op basis van grote hoeveelheden gegevens. Elke aflevering trok 1,2 miljoen kijkers. Er kwam een kinderserie, Nederland van boven junior met Jelle Brandt Corstius, en een Bosatlas bij uitgeverij Noordhoff.

Maar soms werd die blik van boven wat saai. Niet spannend en urgent genoeg. Het tweede seizoen, grappen VPRO-medewerkers tijdens de sneakpreview in Amsterdam, moet beslist niet een breimarathon worden, zoals de Noorse publieke omroep NRK die gaat uitzenden. Een paar weken later brengt de omroep twaalf uur non-stop breien op tv, van schaap tot kabeltrui à la Mart Smeets. Eerder zonden de Noren al een lang programma uit over haardvuur. En een non-stop treinreis die uren duurde. Het maakt de Noorse zender tot kampioen slow television.

Maar dat moet de tweede reeks van Nederland van boven dus niet zijn. „De eerste serie viel op, omdat Nederland voor het eerst op deze manier op tv kwam”, zegt Rozinga. „Dan is elk beeld mooi. Maak je nog een reeks, dan moet je daar overheen.” Zonder moralistisch te worden, aldus Rozinga. „Ik wil niet de dominee uithangen of met m’n vinger wijzen als we het bijvoorbeeld hebben over ons drukke leven of de manier waarop we omgaan met ons afval.”

Rozinga heeft geprobeerd om het aspect tijd toe te voegen aan de serie. Hoe gaat Nederland om met de seizoenen? Dat gaf veel druk op de productie. Vliegen in regen, mist of sneeuw was nauwelijks mogelijk. „Ik heb zo vaak staan wachten op vliegveld Lelystad. Draaidagen moeten afgelasten. Door het slechte weer heb ik bijvoorbeeld het cliché van de lente, bloeiende bollenvelden, niet kunnen filmen.”

Belangrijker in het nieuwe seizoen zijn de verhalen ‘van de grond’. In de tiende aflevering bijvoorbeeld, over keerpunten in de inrichting van Nederland, zit het verhaal van Simon. Nu gepensioneerd, jaren geleden een man in de kracht van zijn leven met maar één droom. Boer worden. En hij weet ook waar: in de nieuwe Flevopolder. Simon schrijft zich acht keer in voor een perceel landbouwgrond. Maar keer op keer wordt hij uitgeloot. De boeren van het nieuwe land moeten perfect zijn, modelburgers. En dat is Simon blijkbaar niet. Voor de camera ontmoet hij de man die ‘zijn’ stuk land kreeg. „Na hoeveel pogingen?”, vraagt Simon. „In één keer?!” Hij is onthutst.

Seizoen twee van Nederland van boven bevat ook complexere datavisualisaties. Dat zijn animaties gemaakt met de computer, aantrekkelijk gepresenteerd en samengesteld op basis van grote hoeveelheden gegevens. In seizoen 1 was onder meer te zien hoe Nederland ontwaakt, met data van telecombedrijven. Om vijf uur ’s ochtends bellen alleen Schiphol en de grote steden. Twee uur later worden telefoons in het hele land gebruikt.

Bijzonder aan de nieuwe animaties is dat de makers meerdere gegevensverzamelingen combineren, vertelt Frédérik Ruys. Hij leidt het team dat de visualisaties maakt. Ruys combineert onder meer data van verkeersongevallen in Nederland met bewegingen van herten op de Veluwe. Zo valt op waar zich gevaarlijke situaties voordoen. En zo blijkt dat wildviaducten wel degelijk worden gebruikt.

Sommige gegevens zijn moeilijk te krijgen. Ruys: „We koppelen onder meer gegevens over scheepswrakken – met data van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed – en gecrashte vliegtuigen in het IJsselmeer – informatie van het ministerie van Defensie. Voor die tweede inventarisatie heeft Rijkswaterstaat heel lang dwarsgezeten, omdat de vliegtuigen behalve explosieve objecten ook vaak oorlogsgraven zijn. Uiteindelijk wilde Defensie meewerken. Toen bleek dat gemeentes zich verzetten tegen openbaarmaking; zij draaien op voor de bergingskosten.”

Nederland van boven is een relatief duur programma, beaamt eindredacteur Rozinga. De serie kost 130.000 euro per aflevering. Daarvan komt een ton van de publieke omroep. De rest betalen drie sponsors: het Kadaster, de Waterschappen en Natuurmonumenten. Eén aflevering kost iets meer dan de helft van een aflevering van een dramaserie, aldus de onderzoekers van Boston Consulting Group (BCG) in recent onderzoek. Goed besteed geld? „Ja”, zegt Rozinga. „Het programma is populair. Als er niemand naar zou kijken dan is het weggegooid geld. Wij zijn ook veel goedkoper dan de BBC-serie over Groot-Brittannië vanuit de lucht.”

Alle verhalen over Nederland vanuit de lucht zijn voorlopig wel verteld, zegt Rozinga. Van een derde seizoen ziet hij het niet komen. Wel wil de publieke omroep volgens Rozinga de beelden en de kennis over bijvoorbeeld datajournalistiek en computeranimaties gebruiken bij andere programma’s. Maar dan doelt hij niet op spin-offs als de reeks Nederland vanaf het water van de EO. „Niet een heel creatief idee. Ik vraag me sterk af of zo’n programma iets toevoegt.”

Nederland van boven (VPRO) Vanaf donderdag, Ned. 1, 22.20-23.00 uur.