Hans Spekman is bikkelhard. Vooral voor veelverdieners

PvdA-voorzitter Spekman staat binnen zijn partij onder druk. Nu moet hij naar de rechter. Oud-fractieleider Wallage vindt zijn gedrag „moreel discutabel”.

Hij belt je van tevoren om het aan te kondigen – dat wel. Maar daarna is Hans Spekman bikkelhard. Partijgenoten die naar de mening van de PvdA-voorzitter niet prudent genoeg omspringen met publiek geld, krijgen steevast een reprimande via de media. Naming and shaming.

Spekman is onverbiddelijk: sociaal-democraten dienen het goede voorbeeld te geven. Doen ze dat niet, dan hebben ze niets te zoeken in de PvdA. Het zijn niet de minsten die hij de afgelopen tijd ter verantwoording heeft geroepen: oud-premier Wim Kok, de Tilburgse burgemeester Peter Noordanus, de Utrechtse ex-wethouder Rinda den Besten en de vertrekkende burgemeester Rehwinkel van Groningen.

Nu voeren Spekmans hardhandige kwalificaties hem voor het eerst naar de rechtszaal. Europarlementariër Judith Merkies pikt het niet dat hij in een open brief aan de PvdA-leden gezegd heeft dat ze onzuiver is omgegaan met haar dagvergoeding in het Europees Parlement. Vrijdag eist ze via een kort geding dat de partijvoorzitter zijn woorden terugneemt. De kwestie met de dagvergoedingen, zo stelt Merkies, is voor Spekman slechts een stok om de hond te slaan: de PvdA-top wil af van de huidige drie europarlementariërs, en Merkies kandideerde zich juist als lijsttrekker.

Het is al langer duidelijk dat de PvdA-top de eurodelegatie liever ziet gaan: ze hebben er een zooitje van gemaakt door interne conflicten. Deze „problematische samenwerking”, zo schreef Spekman aan de leden, rekent hij Merkies stevig aan. Maar de zaak-Merkies past ook in de kruistocht die de partij al enkele jaren voert tegen veelverdienende partijgenoten. Sinds 2009 heeft de PvdA een ‘erecode’, die voorschrijft dat PvdA’ers in de publieke en semipublieke sector zich „sober en dienstbaar” moeten opstellen.

Deze erecode is binnen de PvdA tamelijk onomstreden, maar Spekmans kwalificaties van partijgenoten krijgen kritiek. Verschillende bestuurders – onder wie oud-minister Eveline Herfkens en voormalig voorzitter Marjanne Sint – zegden hun lidmaatschap op. Anderen deden dat niet, maar zijn allerminst te spreken over de gang van zaken. Jacques Wallage, een Haagse veteraan die vorig jaar de wind van voren kreeg, vindt de interventies van Spekman „moreel discutabel”. „De PvdA is de katholieke kerk niet! Elkaar publiekelijk veroordelen, dat is een methode die tussen partijgenoten niet zou moeten bestaan.”

Oud-partijvoorzitter Michiel van Hulten, die als europarlementariër aan de basis stond van de eerste gedragscode in 1999, heeft „weinig medelijden met de aangesprokenen”. Maar, zegt hij: „Ik ben niet voor een mechanisme dat zegt: als je te veel verdient, zetten we je de partij uit. Dat doet me meer denken aan de communistenjacht van McCarthy dan aan een sociaal-democratische partij.” De PvdA’ers roepen Spekman op de zaak met Merkies vóór vrijdag te schikken.