Een van de zwaarste stormen ooit trof de Filippijnen: dit weten we tot nu toe

Tyfoon Haiyan, een van de krachtigste stormen die ooit aan land is gekomen, dreigt voor de grootste natuurramp in de geschiedenis van de Filippijnen te zorgen. Wat is er tot nu toe bekend?

Een vader loopt met zijn zoontje naar huis in de provincie Samar, een door tyfoon Haiyan zwaar getroffen gebied. Foto AP/ Bullit Marquez

Tyfoon Haiyan, een van de krachtigste stormen ooit, dreigt de grootste natuurramp in de geschiedenis van de Filippijnen te worden. Wat is er tot nu toe bekend?

De tyfoon

Haiyan, op de Filippijnen Yolanda genoemd, trok als tyfoon over de archipel van zevenduizend eilanden. Om verwarring te voorkomen: een tyfoon is precies hetzelfde als een orkaan of een tropische cycloon. De stormen worden in verschillende delen van de wereld anders genoemd. Het was de dertiende storm met een naam van het huidige tyfoonseizoen op de Stille Oceaan.

Daar beginnen tyfonen meestal. Voor de ontwikkeling ervan moet aan enkele voorwaarden worden voldaan. Zo moet het zeewater minimaal 27 graden Celsius zijn, moet er een aantal onweersconcentraties bij elkaar komen, moet er geen andere sterke wind zijn die de cycloon verstoort én de storm moet op de juiste manier met de rotatie van de aarde meedraaien.

De Filippijnen worden vaak getroffen door tyfoons, jaarlijks zijn het er ongeveer twintig. Vorig jaar kwamen er 1.900 mensen om het leven door tyfoon Bopha, een jaar daarvoor 1.080 door tropische storm Washi.

Toen Haiyan ontstond, werd al duidelijk dat het er een van de buitencategorie zou zijn. Nog voordat het vasteland van de Filippijnen werd bereikt, werden er windsnelheden gemeten tot zo’n 315 kilometer per uur. Om tot de hoogste klasse (5) gerekend te worden, zijn snelheden nodig van boven de 250 kilometer per uur.

Satellietbeelden tonen hoe de tyfoon de Filippijnen vanuit het oosten naderde.

Satellietbeelden tonen hoe de tyfoon de Filippijnen vanuit het oosten naderde. Foto EPA/ NOAA

Toen Haiyan aan land kwam, werd het een van de krachtigste in zijn soort ooit. Op basis van tijdelijke windsnelheden van een minuut (315 kilometer per uur) zelfs de krachtigste storm die ooit aan land is gekomen. Volgens meteorologen, zo schreef Azië-redacteur Floris van Straaten gisteren in nrc.next, hebben er wereldwijd slechts drie tropische cyclonen vergelijkbare windsnelheden gehad als Haiyan: de orkaan Camille bij de mond van de Mississippi (1969), tyfoon Tip bij Guam en Japan (1979) en orkaan Allen in het oostelijk Caribisch gebied (1980).

Voor het beeld: de voor ons doen zeer zware herfststorm van 28 oktober bereikte op zijn hoogtepunt snelheden van rond de 150 kilometer per uur.

Het getroffen gebied

Haiyan heeft de grootste verwoesting achtergelaten op enkele centrale eilanden van de Filipijnen. Het zwaarst getroffen is de provincie Leyte. De grote kuststad Tacloban (220.000 inwoners) is daar vrijwel volledig met de grond gelijkgemaakt. De gouverneur van de provincie schat dat alleen daar al meer dan tienduizend mensen zijn omgekomen door een zes meter hoge vloedgolf die Haiyan teweegbracht. In het noorden van het eiland Cebu zijn ook vrijwel alle huizen verwoest. Samar, het eiland ten noorden van Leyte, werd eveneens hard getroffen. De schade loopt in de miljarden.

Er werden van tevoren wel voorbereidingen getroffen. Honderdduizenden mensen werden geëvacueerd en ondergebracht in opvangcentra, maar de wind bleek veel sterker dan voorzien, zo schreef persbureau AP eerder. Zo waren de zes meter hoge golven die door Tacloban trokken onverwacht. Daarnaast waren er ook mensen die geen gehoor gaven aan de oproep tot evacuatie, uit angst hun eigendommen achter te laten.

Onze correspondent Melle Garschagen sprak voor nrc.next de 23-jarige Dexter Julio, die de situatie in Tacloban beschrijft:

Dexter Julio (23) heeft eigenlijk geen tijd om te praten. Hij rent van balie naar balie op zoek naar betaalbare vliegtickets om maar zo snel zo ver mogelijk van het rampgebied vandaan te komen. Hij was in Tacloban toen het water rees. “Eerst trok de zee helemaal weg, alsof het eb was. En toen kwamen enorme golven die zo hoog waren als huizen. Het water steeg binnen een minuut met drie meter. De golven waren ook snel weer weg. Misschien heeft het in totaal niet langer dan dertig minuten geduurd”, zegt Julio. Die dertig minuten waren dodelijk.

Lees hier zijn hele reportage.

Het pad van Haiyan.

Het pad van Haiyan. Infographic via ANP

Nadat de Filippijnen door Haiyan getroffen werden, trok hij, afgezwakt tot een tropische storm die gepaard gaat met veel regen, via Vietnam naar het zuiden van China.

Central Visayas, de centrale eilanden van de Filippijnen, werden de vorige maand nog getroffen door een zware aardbeving. Er vielen toen in hetzelfde gebied waar Haiyan verwoesting aanrichtte honderd doden.

De slachtoffers

Schattingen van het dodental liggen erg uiteen. Vandaag sprak de regering van 1.744 doden tot nu toe. De National Disaster Risk Reduction and Management Council (NDRRMC) op de Filippijnen heeft in een verklaring daarnaast gezegd dat er 2.487 mensen gewond zijn geraakt. In totaal zijn bijna tien miljoen mensen getroffen door de tyfoon.

Zie hier een overzicht van Haiyan in cijfers op de site van de Verenigde Naties .

Ook een 69-jarige Nederlandse toerist kwam om door de tyfoon. Met zestien andere Nederlanders is geen contact meer geweest nadat de storm over de eilanden trok.

In China kwamen acht mensen om toen Haiyan, afgezwakt tot tropische storm, over het land trok.

Amateurbeelden van Haiyan, gemaakt door stormjager Jim Edds (bekijk hier meer video’s van de tyfoon en de ravage die werd aangericht):

Het dodental zal nog flink stijgen, zo is de verwachting. Het blijft lastig om een beeld te krijgen van het aantal slachtoffers, want met delen van de getroffen gebieden hebben reddingswerkers nog geen contact kunnen maken. In enkele gebieden is geen communicatie mogelijk of kunnen deze door schade aan de infrastructuur niet of maar moeilijk bereikt worden.

Update 13 november, 14.10 uur: Het officiële dodental als gevolg van de ramp is opgelopen tot 2.344. 3.804 mensen zijn gewond geraakt, en nog tachtig mensen zijn vermist. Een schatting van het Rode Kruis van het uiteindelijke dodenaantal lag eerder op tienduizend, maar de Filippijnse president Aquino zei gisteravond dat het dodental waarschijnlijk tussen de 2.000 en 2.500 ligt.

De hulp

Er is een groot tekort aan eten, drinken en medische zorg, maar de hulp in de gebieden komt maar moeilijk op gang. De eerdergenoemde schade aan de infrastructuur en de weggevallen communicatie maken het de hulpdiensten niet makkelijk.

Dit heeft ervoor gezorgd dat mensen in de eerste dagen na de tyfoon uit wanhoop leegstaande winkels hebben geplunderd, pinautomaten hebben leeggeroofd en zelfs hulpkonvooien hebben overvallen. Vervoer is moeilijk, omdat ook de vliegvelden zijn beschadigd. Op de Filippijnen klinkt de kritiek op lokale autoriteiten dat de hulpverlening laat op gang is gekomen.

Crisismap van Google:

Correspondent Melle Garschagen beschrijft in zijn reportage, vandaag in nrc.next, de situatie:

Het gevolg is dat op Leyte en het eiland Samar, waar tweeduizend mensen worden vermist, er een tekort is aan alles. Er is niet genoeg eten, drinken, benzine, medicijnen, lijkzaken en informatie over slachtoffers. Tegelijkertijd staan de kisten met waterflessen en honderden zakken rijst onaangeroerd opgestapeld op de luchtmachtbasis in Cebu. Het Herculesvliegtuig staat er naast, met de motoren uit. Niet iedereen kan tegelijk vliegen.

De Filippijnen hebben hulp van buitenaf geaccepteerd. Veel landen en instanties hebben al hulp toegezegd. Nederland heeft twee miljoen euro uitgetrokken voor hulp aan het gebied. Daarnaast opende de Samenwerkende Hulporganisaties (SHO), waar onder andere het Rode Kruis, Oxfam Novib en UNICEF deel van uitmaken, giro 555.

Update 13-11, 19.55: Tot nu toe is er 3,5 miljoen euro binnengekomen op giro 555.

Maandag is er een grote gezamenlijke televisieactie van de publieke omroep, RTL en SBS, waarmee geld zal worden opgehaald voor de Filippijnen. Na de aardbeving op Haïti in 2010 was er ook een dergelijke gezamenlijke actie. Die haalde toen meer dan 80 miljoen euro op. In april van dit jaar was er ook een tv-actie, toen voor de burgeroorlog in Syrië, maar die was alleen van de publieke omroep. De opbrengst daarvan was een miljoen euro.

Een kort overzicht van andere internationale hulp die al bekend is (via persbureau AP):

  • Het Wereldvoedselprogramma van de Verenigde Naties heeft al twee miljoen gereserveerd voor hulp. Volgens de VN is er 301 miljoen dollar (224 miljoen euro) aan hulp voor de Filippijnen nodig, zo maakten ze vandaag bekend
  • UNICEF heeft gezegd dat zijn medewerkers op de Filippijnen verplaatst worden. 66 ton aan noodvoorraden worden vanuit Kopenhagen naar de getroffen gebieden gezonden. Per vliegtuig komen volgens de planning vandaag waterzuiveringsinstallaties, opslagmateriaal en sanitaire voorzieningen aan.
  • De Europese Unie heeft tien miljoen euro aan steun toegezegd
  • Zowel de Verenigde Staten als Groot-Brittannië zenden schepen naar de Filippijnen. Amerika zendt de USS George Washington, een vliegdekschip, waarop zich zo’n vijfduizend militairen en tachtig vliegtuigen bevinden. Ook zullen er torpedojagers en kruisers meevaren. Groot-Brittannië zendt onder andere de HMS Haring om hulp te bieden
  • Artsen Zonder Grenzen stuurt, boven op de vijftien die er al zitten, vijftig mensen naar Cebu City. Ook stuurt de organisatie bijna 300.000 kilo aan spullen naar de gebieden.

Een completer overzicht in kaart gebracht:

De wereld schiet de Filippijnen te hulp.

De wereld schiet de Filippijnen te hulp. Infographic via ANP