Wat ik bedenk kan ik zelf niet spelen

Crossing Border, het festival voor muziek en literatuur en alles daartussen begint donderdag 14 november. Een van de hoofdacts is de Britse band These New Puritans. Hun muziek is geen pop meer.

Tijdens de soundcheck in de Parijse zaal La Cigale wordt de Franse hoorn getest, de trompet, het drumstel, de percussie, piano, bas en elektronica. De Britse band These New Puritans, hier met zeven man sterk, heeft alles meegenomen om hun muziek tot leven te brengen. Alleen de havik is thuis gebleven. En ook de man die een van de drie laagste stemmen van Engeland heeft, is afwezig.

De liedjes van These New Puritans, de band rondom tweelingbroers Jack en George Barnett (26), vallen langzamerhand niet meer onder de noemer ‘pop’. Hun muziek is weggezworven van de refrein-couplet-vorm, gebruikt geen gitaar en geeft ruimte aan stilte. Niets is scherp of zwaar. Licht klinken de dwarrelende stemmen, luchtig de blazers, de piano dwaalt onnadrukkelijk rond. Soms klinken partijen langs elkaar; niet mét elkaar. En dan ineens is er een ontmoeting, quasi-toevallig, waarbij stemmen elkaar omarmen, hoorn en piano een hoekig dansje opvoeren, en de murmelende zang van voorman Jack Barnett versmelt met een patroon van statige orgelklanken, zoals in het negen minuten durende V (Island Song).

Voor de negen nummers van hun nieuwste cd Field Of Reeds (2013), ging niets Jack Barnetts fantasie te boven: een havik werd gehuurd om zijn gefladder op te nemen; de allereerste ‘magnetisch resonator piano’ werd geëxploreerd, er was een kinderkoor, en er was Adrian Peacock, een man die zo laag zingt dat voor zijn register nog geen naam bestaat. „Ze noemen het basso profundo, maar hij zingt lager”, zegt Barnett. „Een keer stond ik naast Adrian toen hij een boer liet. Het effect was verbijsterend, een soort subsonische explosie.”

Subtiel

Maar hoe ongewoon ook, de inbreng van de exotische elementen is subtiel. Zo zingt Peacock slechts twee keer een intro. Want Barnett wilde niets „nadrukkelijk” maken. Zoals hier in La Cigale niets geprononceerd klinkt: als een trompet even schalt, wordt hij al snel gedempt door fagot en vibrafoon. In een Parijs café, na de soundcheck, vertelt Barnett over de ontwikkeling die zijn band heeft doorgemaakt.

Komende vrijdag en zaterdag is These New Puritans te zien op Crossing Border. Het festival, dat een goede hand heeft bij het kiezen van muzikale ‘tussenvormen’, programmeerde Barnetts band ook al in 2010, toen ze nummers uitvoerden met een volledig orkest en koor, onder leiding van de Duitse dirigent André de Ridder. Met licht vervreemdend maar indrukwekkend resultaat.

Barnett neemt een slok bier en zegt: „In de oudere muziek, die we vijf, zes jaar geleden maakten, herken ik mezelf niet meer.” Zijn band debuteerde ooit met de cd Beat Pyramid (2008), toen er nog bozige liedjes met goed gearticuleerde zangstem gespeeld werden. Als Beat Pyramid een zelfportret was, hoe zou hij zijn jeugdige zelf dan omschrijven? „Verbijsterd, overdonderd. Ik was nog maar een jaar of zestien toen ik sommige van die liedjes bedacht.” Er is veel veranderd in de vijf jaar sinds het debuut. „Verandering gaat vanzelf. Inmiddels ben ik tevredener met mezelf als zanger, als bandleider, als componist. Ik zing anders, schrijf anders, voel me vrijer.”

Barnett componeert zonder zich iets aan te trekken van de geijkte popstructuur of de pop-aanpak. Hij bedenkt de muziekstukken, en schrijft ze uit in partituren. „Als je partituren maakt, kun je een beroep doen op de beste, klassiek geschoolde muzikanten. Die vonden we in Berlijn, en daar hebben we de cd grotendeels opgenomen. Onze muziek is technisch moeilijk om uit te voeren. Vooral de piano. Ik kan de partijen die ik bedenk zelf niet spelen, alleen heel langzaam. Daarom laat ik ze door anderen uitvoeren. Die muzikanten moeten alles kunnen, ik wil mijn verbeelding niet laten inperken.”

Dat leidt tot niet al te makkelijk toegankelijke muziek. Onlangs kreeg de band nog een stuk kaas naar het hoofd gegooid, tijdens een optreden in Australië, door gefrustreerd publiek. Jack Barnett haalt zijn schouders op. „We doen alles om de nummers te laten klinken zoals ik ze in mijn hoofd heb. Dat betekent dat George soms dezelfde drumpartij 76 keer moet spelen. En dat we maanden bivakkeren in een studio naast een plasticfabriek waar we ’s nachts niet konden slapen door de machines. Zover gaat onze toewijding. En uiteindelijk vinden we het ook leuk, waarom zou je het anders doen?”

Onpeilbare melancholie

’s Avonds, tijdens het optreden in rockclub La Cigale, worden de nummers op intense wijze uitgevoerd, onder strakke regie van Barnett. De lichte pianoklanken krijgen ritmische stuwing van drummer George Barnett en van Tom Hein, die de elektronische percussie bedient. Links van de met brede stappen dansende Barnett, staat roerloos achter haar lessenaar, de Portugese zangeres Elisa Rodrigues. Haar onnadrukkelijke uithalen lijken een onpeilbare melancholie bloot te leggen.

Barnet vond Elisa op internet, vertelde hij ’s middags. Ik had zanglijnen bedacht voor een man en een vrouw. Na een paar weken zoeken via websites vond ik Elisa, die pas zes maanden zong. Ze kwam naar Engeland, en had precies de stem die ik zocht.” Voor Field Of Reeds werkte hij ook samen met de Nederlandse componist Michel van der Aa. „André de Ridder vroeg me eens met wie ik het liefst zou samenwerken. Ik noemde Michel. Toevallig zou André zijn nieuwe opera dirigeren, dus hij kon het hem vragen. Zo ontstond ons contact. Michel heeft meegeschreven aan The Light In Your Name, en we hebben nog meer, dat binnenkort wellicht verschijnt.”

We hebben het over de tekst van een ouder liedje, Numbers, dat werd opgebouwd als een lijstje van een tot tien (‘Number one is the individual...’). Barnett doet het nummer af als een jeugdzonde. „Ik wist toen nog niet waarover ik moest zingen. Maar uiteindelijk kun je het maar zo vaak over cijfers hebben. Je moet schrijven over dingen die echt belangrijk voor je zijn.” Zoals? „Ach, je weet wel.” Hij bloost. „Je merkt dat ik het moeilijk vind om hierover te praten.” Hij maakt een ongedurig gebaar. „Over emoties. Over negatieve dingen en positieve dingen. Over licht en donker. Het leven is een achtbaan.” Hij lacht verontschuldigend.

De cd Field Of Reeds verscheen bij PIAS. These New Puritans treedt op: 15/11 Crossing Border, Enschede; 16/11 Crossing Border, Den Haag.