Advocaten zijn verwend met hun uurtje-factuurtje...

Sociale advocatuur moet niet staken, maar kostenefficiënter opereren. Net als in de zorg, betoogt Antonie Kerstholt.

De advocaten die vandaag staken vrezen dat juridische bijstand aan cliënten met een gering inkomen wegbezuinigd wordt. Dat raakt aan de rechtsstaat, zeggen ze in koor. Maar is die angst wel terecht? Het zou de advocaten sieren als ze eens naar hun eigen rol hierin kijken.

De beroepsgroep is namelijk erg verwend. Hun verdienmodel is gebaseerd op uurtje-factuurtje, waarbij de totale prijs van de dienstverlening is gebaseerd op het aantal uren x het uurtarief. En zowel in het aantal uren en in de prijs werd niet op de kleintjes gelet. Dat alles onder het mom: ‘onze kennis is uniek en daarom bijna onbetaalbaar’. Een mooi verkoopargument zolang de cliënt dat gelooft. Zelfs de eigen branchevereniging, de Orde van Advocaten, stelde dat hiermee de kwaliteit en de onafhankelijkheid geborgd kan worden. Iedereen tevreden derhalve.

Maar tijden veranderen en de klanten ook. Steeds meer cliënten accepteren dit verdienmodel niet meer. Het geeft vooraf immers geen enkele duidelijkheid over het uiteindelijk te betalen bedrag voor een bepaalde kwestie of zaak. En dat is op zichzelf al uniek.

Welke klant accepteert dat verdienmodel als hij een huis laat bouwen of een auto laat repareren? Wat is er nu werkelijk zo uniek en anders aan juridische dienstverlening ten opzichte van andere dienstverlening zoals dat van een loodgieter of een medisch specialist? Voor cliënten met een laag inkomen heeft de overheid geregeld dat zij op basis van de zogenaamde gefinancierde rechtshulp een advocaat kunnen inschakelen. De overheid neemt dan de kosten van de advocaat voor haar rekening. Alleen niet op basis van het variabele uurtje-factuurtje-model, maar op basis van een min of meer vaste prijs.

Dat vraagt van de advocaat een geheel andere kijk op de wijze waarop de juridische praktijk moet worden geëxploiteerd. Kosten kunnen immers niet meer onbeperkt worden doorbelast en met uren moet efficiënt worden omgegaan. Uurtje-factuurtje gaf geen prikkel om kritisch naar kosten en efficiëntie te kijken. Bij een vaste prijs is die noodzaak er wel.

De voorgestelde bezuinigingen op de gefinancierde rechtshulp zijn vanzelfsprekend vervelend voor iedereen die er mee te maken heeft. Maar dat geldt ook voor bezuinigingen die in andere sectoren worden doorgevoerd zoals bijvoorbeeld de zorg.

Die sector is al jaren gewend om kritisch naar de eigen bedrijfsvoering te kijken. Zij maken continu verbeterslagen in productiviteit en standaardisatie van processen. Een heroriëntatie van de sociale advocatuur verdient daarom de voorkeur boven een staking. Dat laatste kan altijd nog als na gedegen eigen onderzoek blijkt dat de effecten van bezuinigingen niet meer te neutraliseren zijn. Juridisch gezien moet staking een ultimum remedium zijn. En daarvan is niet iedereen overtuigd.

Antonie Kerstholt is econoom en oud-advocaat.