Waarom wast de arts zijn handen niet?

‘Ideas worth spreading’ is het motto van TED. Deze week bezocht ik mijn eerste TEDx-conferentie, in het Concertgebouw in Amsterdam. Zestien sprekers vertelden elk in maximaal achttien minuten een mooi verhaal.

Er kwamen heel wat ideeën voorbij die het waard zijn verspreid te worden. En tegelijk, in mijn hoofd, was er het realiteitsbesef dat je er met doorvertellen nog lang niet bent. Tenminste, als het de bedoeling is dat een idee ook tot uitvoering wordt gebracht. Van ‘spreading’ naar ‘doing’ is een grote stap.

De dagen voor TEDx had ik me verdiept in het onderwerp ‘handen wassen’. Handen wassen is de beste manier om infecties in ziekenhuizen tegen te gaan. Is dat belangrijk? Best wel. Alleen al in Nederland lopen zo’n honderdduizend patiënten per jaar een ziekenhuisinfectie op. Gevolg? Een hoop kosten, leed en duizend doden per jaar.

Iedere arts en verpleegkundige weet hoe en wanneer zij of hij z’n handen moet wassen. Het gaat om wijdverspreide kennis. Maar de vraag is: doen ze het ook? Of nog iets nauwkeuriger geformuleerd: lukt het de medewerkers in een gemiddeld Nederlands ziekenhuis zich te houden aan de normen op het gebied van handhygiëne die de medische stand zelf heeft opgesteld?

Je voelt het antwoord al een beetje aankomen. Nee. Promovendus Anita Huis onderzocht recent de stand van zaken in 67 afdelingen in drie Nederlandse ziekenhuizen en gemiddeld werden de normen op het gebied van handen wassen voor 20 procent nageleefd.

Even recapituleren. Als je in een ziekenhuis werkt, kun je op een eenvoudige manier infecties tegengaan en onnodig leed voorkomen. Namelijk door je te houden aan je eigen handenwasregels. Maar je doet het niet. Waarom niet? Omdat de stap van idee naar actie voor ieder mens wordt geblokkeerd door een hele rits van factoren waar we maar weinig grip op hebben.

Soms zitten die factoren in ons eigen hoofd. We vergeten het idee. We geloven het niet. We denken dat het een beetje overdreven is. We stellen de uitvoering nog even uit.

Vaak zitten die factoren in de directe omstandigheden. Het is druk. We worden afgeleid. Er valt iemand uit bed. Niemand herinnert ons eraan. Andere mensen doen het ook niet. De kraan zit te ver weg.

De meeste goede ideeën, hoe krachtig en eenvoudig ook, leggen het af tegen de waan van de dag.

Dat is gekmakend. Letterlijk soms. De Hongaarse arts Ignaz Semmelweis stelde in 1847 als eerste vast dat artsen en verpleegkundigen infecties kunnen voorkomen door hun handen te wassen. Nu was Semmelweis geen handig communicator en emotioneel niet de stabielste. Maar het feit dat veel collega’s zijn bevindingen niet wilden accepteren en er intussen dagelijks mensen overleden aan door medici zelf veroorzaakte infecties, dreven hem uiteindelijk tot waanzin. Hij eindigde in 1865 in een krankzinnigengesticht, waar hij na twee weken door de bewakers werd doodgeslagen.

Goed. Dat was toen. We zijn honderdvijftig jaar beschaving verder. We hebben nu internet, smartphones en mooie initiatieven als TED. En ook het idee van Semmelweis heeft zich verspreid over de hele wereld.

De grootste uitdaging is echter nog altijd hetzelfde. Hoe we een kostbaar inzicht ook kunnen omzetten in actie. Zo begaafd als wij mensen zijn waar het gaat om het verzinnen en verspreiden van ideeën, zo gehandicapt blijven we waar het gaat om ook werkelijk te doen wat we waardevol vinden.

Ben Tiggelaar is gedragsonderzoeker, trainer en publicist en schrijft elke week over management en leiderschap.