Vroege ‘Angelsaks’ was niet van overzee

Foto Ashmolean Museum

De grote invasie van Angelen en Saksen in de vijfde en zesde eeuw eeuw vanaf het vasteland naar Engeland was helemaal niet zo groot. Uit de tijd zelf zijn weinig schriftelijke bronnen, maar in latere teksten is het verhaal van de massale invasie hardnekkig. In archeologische vondsten zijn bewijzen voor een grote invasie echter niet teruggevonden, al worden graven met Germaanse bijgiften altijd wel ‘Angelsaksisch’ genoemd. De grote-invasietheorie is nu opnieuw een flinke slag toegebracht. In een als Angelsaksisch beschouwd grafveld uit die tijd zijn vrijwel geen mensen van buiten Engeland aangetroffen (Journal of Archaeological Science, online, 6 november).

Waarschijnlijk is de culturele omslag die in Engeland plaatsvond na het vertrek van de Romeinse legioenen rond 410 dus beter te verklaren uit aanpassing van de lokale bevolking aan de nieuwe cultuur van een kleine Angelsaksische elite. Dit proces werd onlangs nog beschreven in het boek Worlds of Arthur, van de Britse historicus Guy Halsall. In de vroege middeleeuwen konden mensen vrij gemakkelijk in een of twee generaties wisselen van identiteit, waardoor Romeinse Britten ineens Angelsaksen werden.

De onderzoekers hebben isotopenonderzoek gedaan aan tanden uit 19 ‘Angelsaksische’ graven in Berinsfield (bij Oxford), uit de periode 450 tot 550 na Christus. Bij maar één van de negentien ‘Angelsaksen’ is een andere strontium- en zuurstofisotopenverhouding gevonden dan lokaal gebruikelijk was. Dat betekent dat alleen die persoon mogelijk van het continent afkomstig was. Bij drie anderen werden kleinere afwijkingen gevonden. Volgens de onderzoekers komen zij uit andere delen van Engeland.

De isotopenverhoudingen in tanden worden vastgelegd tijdens de jeugd. Bij een massale invasie vanaf het continent zou je in zo’n vroeg grafveld veel meer vreemde isotopenverhoudingen verwachten, schrijven de onderzoekers. De culturele omslag kan dus even goed verklaard worden uit lokale aanpassingen aan een kleine groep binnenvallende Angelsaksen. En zelfs die ‘echte’ Angelsaksen hoeven niet direct van het continent te komen. Er zijn aanwijzingen dat al rond 400 Germanen leefden in de Theemsvallei, dus voordat Angelsaksische graven in Engeland verschenen. Bij Berinsfield is ook een Romeinse begraafplaats gevonden die tot ca. 425 in gebruik was.

Hendrik Spiering