Niet vergeten! Het kerstpakket voor je zzp’er

De samenstelling op de werkvloer verandert: minder mensen in vaste dienst, meer zzp’ers. Die laatste groep bestaat vaak uit gewilde specialisten. Hoe houd je ze betrokken?

Maaike is lerares op een hogeschool. Ze geeft haar studenten al jaren dezelfde soort lessen als haar collega’s, maar ze mag niet mee met het personeelsuitje. Bij het kerstpakket wordt ze overgeslagen. Waarom? Zij is freelancer en de andere leraren zijn in vaste dienst.

Deze hogeschool is geen uitzondering. „De meeste bedrijven denken nog tamelijk ouderwets”, zegt Dick Koopman, directeur van Yacht, dat veel hoogopgeleiden detacheert. „Ze letten voornamelijk op hun vaste personeel: ‘Ik heb je op mijn payroll staan, dus ik investeer in je’.”

Uit een onderzoek, afgelopen zomer, onder circa duizend hoogopgeleiden van Yacht naar loyaliteit van werknemers blijkt dat vooral zzp’ers een vergeten groep vormen binnen bedrijven. Het merendeel van bedrijven en organisaties maakt onderscheid tussen de werknemers met een vast contact en de losse rest, die in allerlei vormen van flexibele arbeid werkt. Denk aan: zzp’ers, mensen met een kortlopend contract, gedetacheerden, uitzendkrachten.

Het vaste contract sterft weliswaar niet uit, het aantal werknemers met een vast contract vermindert wel en zal nog kleiner worden. Nog altijd heeft een ruime meerderheid (69 procent) van de beroepsbevolking een vaste baan, maar tien jaar geleden was dat nog 75 procent. Vooral jonge werknemers hebben een flexcontract. Daarnaast groeit het aantal zzp’ers: in het tweede kwartaal van dit jaar telde het CBS er 1,1 miljoen – 27 procent meer dan tien jaar geleden.

Hoe bindt een modern bedrijf deze mensen aan zich?

Vulpen met inscriptie

Vroeger was het tenminste overzichtelijk. Een kerstpakket, wat bijscholing op z’n tijd en na 12,5 jaar trouwe dienst een vulpen met inscriptie. En natuurlijk de mogelijkheid om mee te praten in de oersaaie ondernemingsraad. Marc van Veldhoven, hoogleraar werk, gezondheid en welbevinden aan de Tilburg University denkt dat de nieuwe loyaliteit bestaat uit een verbintenis met de beroepsgroep in plaats van een band met een bedrijf. „Accountants die op zzp-basis voor bedrijven werken, voelen zich minder gebonden aan die organisaties. Ze zullen vooral de band willen versterken met mede-zzp-accountants. En waarom met hen niet een jaarlijkse uitje organiseren of elkaar onderling in het zonnetje zetten?”

„Loyaliteit moet je anders definiëren dan pakweg tien jaar geleden”, stelt Dick Koopman van Yacht. Hij noemt de nieuwe binding tussen een bedrijf en zijn zzp’ers „seriële loyaliteit”, die past bij de „tijdelijke coalitie” die zij aangaan. „Het is voor een bedrijf belangrijk om te investeren in zzp’ers. Vaak zijn zij de talentvolle frontrunners op het moment dat de economie weer aantrekt.”

ABN Amro heeft een zzp-community

ABN Amro heeft sinds eind vorig jaar een nieuwe benadering van haar zzp’ers. Het heeft een zzp-community, online én offline, in het leven geroepen. „Een substantieel deel van ons tijdelijk personeel is zzp’er”, zegt manager external staffing Marc Henselmans. „We vinden ze zo belangrijk voor ABN Amro dat we met hen in contact willen blijven.”

Ongeveer 25 procent van de 2.500 ABN Amro-flexmedewerkers zijn vrij bemiddelbare zzp’ers. Tien jaar geleden was dat aantal veel lager, zo’n 5 tot 10 procent, schat Henselmans. De zzp’ers zijn vaak hoogopgeleid, met een ict-, marketing- of financiële achtergrond. „We zagen dat bij ons steeds meer zzp’ers komen en ook nog eens steeds vaker op belangrijke specialistische functies. Denk aan: risico-analysten, marketingmanagers, human-resource-specialisten maar ook beveiligingexperts op IT-gebied.”

De zzp’ers bij ABN Amro kunnen meepraten op een discussieforum en ontvangen per e-mail nieuwsberichten die voor hen relevant zijn. In het afgelopen jaar zijn er drie lunchbijeenkomsten geweest en heeft een bankdirecteur voor een gezelschap zzp’ers gesproken over de strategie van ABN Amro.

Binding is niet zonder eigenbelang

De reacties zijn positief, blijkt uit de evaluatie. Zzp’er Nancy van Beest bijvoorbeeld is te spreken over de extra aandacht van ABN Amro. Zij is adviseur in ‘empathisch klantcontact’, met een methode die ze zelf heeft ontwikkeld en waarmee ze drie jaar geleden bij de bank aanklopte. Inmiddels traint Van Beest 22 afdelingen, verdeeld over het land. Zij voelt zich gewaardeerd. „Ik vind het tof van ABN Amro dat ze zich verdiepen in hun zzp’ers. Dat is mooi en getuigt van visie, vooral in een tijd waarin freelancers vaak veel moeite moeten doen voor een opdracht.”

Zonder eigenbelang is de aandacht voor zzp’ers bij ABN Amro uiteraard niet. Henselmans: „Iedereen weet dat de arbeidsmarkt gaat veranderen. Wanneer deze crisis op zeker moment voorbij is, neemt het tekort aan talent verder toe, zoals dat al aan de orde is voor specialisten als riskmanagers en IT-beveiligers. Door nu aandacht aan onze zzp’ers te schenken, kunnen we hen ook in de toekomst vinden.”

Charissa Freese, senior onderzoeker nieuwe arbeidsrelaties aan de Tilburg University, geeft hem gelijk. „We gaan naar een periode van schaarste. Het bedrijf dat nu niet investeert in manieren om zijn flexwerkers te houden, heeft straks een probleem.”

Het bindingsvraagstuk is ook iets waar trainingsbureau Boertiengroep mee te maken heeft. Het heeft veertig trainers in vaste dienst, maar op piekmomenten kunnen er zomaar veel meer nodig zijn. „Daarom hebben we een schil van freelancers”, zegt Romy de Rijk, directeur trainers en freelancers. Voordat De Rijk aantrad als directeur, anderhalf jaar geleden, kende niet één ‘Boertiener’ alle freelancers allemaal. „Dat kan niet, vind ik. Dus ik heb kennisgemaakt met alle 130 trainers die als zzp’er voor ons werkten en de acteurs die vaak worden ingezet bij rollenspellen.” Lichtzinnig ging dat niet. „Ze moesten opnieuw pitchen en zich voorstellen.” Gevolg: er zijn 77 zzp’ers overgebleven, onder wie 42 acteurs.

„Hen heb ik allemaal uitgenodigd om met champagne te vieren dat ze in het A-team van freelance trainers en acteurs zitten.” Deze speciale behandeling kregen ze omdat ze „hartstikke goed” zijn. „Ze passen bij de waarden van Boertien.”

Het belangrijkste wat De Rijk de freelancetrainers wil overbrengen is „dat ze ertoe doen. Het zijn fijne mensen en we willen hen behouden. Ze mogen best kritisch zijn, daarom organiseren we feedback.”

Niet iedereen wil gebonden worden

Maar de ene freelancer of flexwerker is de andere niet, benadrukt onderzoeker Freese. „Er zijn veel soorten flexwerkers, en die hebben daar verschillende motivaties voor.” Dat bleek onder meer uit een recent onderzoek onder hoogopgeleide flexwerkers in de financiële dienstverlening waaraan Freese meewerkte. „De groep flexwerkers die uit vrije wil geen vast contact wenst, hoef je niet te binden”, zegt Freese. „Deze mensen willen autonoom zijn.”

Uit het onderzoek blijkt dat een opleiding een goede manier is om een flexwerker aan een bedrijf te binden. „Zzp’ers hebben bovendien vaak behoefte aan ondersteuning.” Ze vinden het fijn om elkaar of een deel van het bedrijf te ontmoeten en kennis te delen. Freese: „Soms is deze zzp’er de enige expert op een bepaald terrein. Je mist een gelijkwaardige collega om mee van gedachten te wisselen, dat kan eenzaam zijn.”