Nie wieder selfies

Hoe herdenken we de Kristallnacht, vandaag 75 jaar geleden? Niet bij het blokkenmonument in Berlijn, met die fotogenieke lichtval.

Sta ik er goed op? Ben ik niet te dik? Gezellig plaatje? En steek ik goed af tegen die grijze achtergrond? Dat zijn de vragen waarmee je worstelt als je de foto’s van je weekendje Berlijn van je smartphone naar je laptop stuurt. Je hebt alles wel gezien: de Bundestag, Checkpoint Charlie, de Fernsehturm, een museum op het Museuminsel, en natuurlijk: het Denkmal für die ermordeten Juden Europas.

Het wat? Het Holocaustmonument. Die verzameling betonnen blokken. Het zijn er 2.711, in hoogte variërend van 20 centimeter tot 4,5 meter. Het in 2005 opgeleverde monument is bedacht door de Amerikaanse architect Peter Eisenman. De blokken zijn strak in rijen opgesteld en staan symbool voor een systeem dat zich ver van de menselijkheid heeft verwijderd. Een mooi concept – maar werkt het?

Nee, het werkt niet. De primaire functie van een monument zou moeten zijn dat het aanzet tot herdenken. Dat doet dit niet, althans, bij de meeste bezoekers niet. Die zijn vooral bezig met zichzelf. Even chillen. Koffiedrinken (het is vijf minuten lopen naar de Starbucks). Verstoppertje spelen. Kinderen springen van het ene naar het andere blok. En dan zijn er de (blowende) hangjongeren.

Dat is ook niet zo gek. Het monument is een doolhof waar je je even kunt onttrekken aan de drukte. Het ligt in de loop, want het is vlakbij toeristische trekpleisters als de Brandenburger Tor en Potsdamer Platz. Dit is dé plek voor dat romantische moment met je geliefde. En voor fotografen is het een paradijs: door de blokken ontstaat er interessante lichtval en schaduw.

Ideaal voor een selfie dus, of voor een kekke groepsfoto, al dan niet met getrokken pistolen. Eenmaal thuis op de bank knal je de foto’s direct op Facebook. Het regent likes. Respectloos? Dat is het natuurlijk pas als je je bewust bent van de beoogde functie. En is er ook maar één Facebooker die je erop wijst dat je romantische vakantiefoto is gemaakt tegen een Holocaustdecor?

Het monument is een attractie geworden. Iconisch, maar niet de plek waar we stilstaan bij het feit dat vandaag 75 jaar geleden de Kristallnacht woedde: een massale pogrom waarbij honderden Duitse joden werden gedood en duizenden synagoges, huizen en winkels werden vernield. Laten we daar aan denken, als we de moeite nemen onze Facebook- foto’s eens kritisch door te lichten.