New York

is braaf geworden

Achtergrond //

Bill de Blasio is de nieuwe burgemeester van New York. Onder zijn voorganger Michael Bloomberg veranderde de stad ingrijpend. New York werd veiliger. Maar ook duur, saai en tuttig.

tekst Guus Valk

Kunst van de Britse graffitikunstenaar Banksy, die in oktober elke dag een kunstwerk maakte in de straten van New York. Alle 31 kunstprojecten zijn te vinden op banksy.co.uk. Foto’s AFP, Reuters

Elke dag om twaalf uur begint de werkdag van dog nanny Kale Reis. Hij zorgt voor Mae en Spencer, twee honden van een rijk advocatenechtpaar. Kale, een forse jongeman uit Hawaii, neemt de honden mee op lange wandelingen in Brooklyn. Het liefst loopt hij langs de kade, die een prachtig uitzicht biedt op Manhattan. Als de advocaten met vakantie zijn, mag Kale in hun huis slapen, om de honden gezelschap te houden. Hij is ooit uit Honolulu naar New York gekomen om het als kunstenaar te maken. Maar ja, zegt hij berustend, die missie was natuurlijk kansloos.

Kale Reis had graag in Brooklyn gewoond, maar de huizen zijn onbetaalbaar geworden, zegt hij. Hij woont nu in een verre buitenwijk. Wat rest, is het zorgen voor de huisdieren die de nieuwe inwoners hebben meegenomen. Hij moet vandaag nog twee honden, een hamster en een cavia verzorgen.

Dit is het New York van Michael Bloomberg, waar 8,3 miljoen mensen wonen. Op geen andere wijk drukte hij zo’n groot stempel als hier, in North Williamsburg, net over de East River, in Brooklyn. Het gebied staat bekend als het centrum van avant-gardistisch New York. Maar in de twaalf jaar dat Bloomberg burgemeester was, is North Williamsburg onherkenbaar veranderd. Afgelopen week werd voor deze schatrijke burgemeester een opvolger gekozen: de linkse Bill de Blasio.

Langs het water zijn talloze flats en appartementencomplexen verrezen. De laagbouw die typerend is voor North Williamsburg, is vanaf de rivier niet meer te zien. Leegstaande pakhuizen zijn omgebouwd tot studio’s die vijf- tot zesduizend dollar per maand kosten. De koopprijs voor een klein appartement is gemiddeld 800.000 dollar.

Met de nieuwbouw veranderde het publiek van North Williamsburg. Migranten en middenklassegezinnen zijn verdwenen. De bewoners van de nieuwe flats werken meestal op Wall Street, of zijn gearriveerde kunstenaars. Ze zijn in overgrote meerderheid blank en welgesteld.

In de straten van North Williamsburg worden winkels geopend die op hun behoeften toegesneden zijn: dure boetieks, hondencrèches en biologische stomerijen. Dog nannies als Kale Reis bepalen overdag het straatbeeld in Williamsburg. Met tientallen lopen ze rond, soms met wel tien honden aan de lijn.

Jarenlang was de partijloze Bloomberg (ex-Democraat en ex-Republikein) een redelijk populair politicus. Maar de stad ontwaakte uit een boze droom, zegt Daniel Walkowitz. Hij is hoogleraar Geschiedenis aan New York University en gespecialiseerd in de geschiedenis >> >> van New York. Walkowitz: „Geen burgemeester in de recente geschiedenis heeft de stad zo veranderd. Onvermoeibaar heeft hij het ene na het andere bouwproject uit de grond gestampt. De stad is onherkenbaar veranderd.”

Veertigduizend nieuwe gebouwen zijn er in twaalf jaar gebouwd, dat zijn honderdduizenden woningen. Walkowitz: „New York is sterk op Shanghai gaan lijken, een stad die Bloomberg inspireert. Bloomberg houdt van de verticale structuur van die stad: hoge gebouwen, veel glas.”

Dit is wat bijna iedere New Yorker zegt: Michael Bloomberg heeft New York schoner gemaakt, en veiliger. De kans dat je op straat beroofd wordt, in een park aangerand, of in de metro vermoord, is in de recente geschiedenis nog nooit zo klein geweest. In de stad wemelt het weer van de toeristen. Er zijn fietspaden aangelegd. De burgemeester wilde dat zijn burgers gezonder gingen leven, en probeerde roken, drinken en suiker- en vetzucht te bestrijden.

Maar, zeggen New Yorkers daar meteen bij, hiervoor heeft de stad een hoge prijs betaald. Subculturen die New York kenmerkten, zijn weggedrukt. Authentieke buurten zijn van hun karakter beroofd en hebben plaatsgemaakt voor onpersoonlijke hoogbouw. De middenklasse is vrijwel verdwenen. En daarbij: het lijkt wel alsof er niets meer kan in New York. De stad is schoon en aangeharkt, maar ook saai en tuttig.

Vorige maand was straatkunstenaar Banksy in New York. Hij maakte elke dag, op een geheime locatie, een graffitikunstwerk op verschillende locaties. Banksy wilde net als Bloomberg, het rauwe en lelijke straatbeeld verfraaien. Daarin lijken ze op elkaar. Maar gek genoeg moest Bloomberg niets van hem hebben. „Het is een vandaal”, zei hij. „Hij maakt het eigendom van andere mensen kapot. Zijn definitie van kunst is niet de mijne.”

In de negentiende eeuw woonden in North Williamsburg vooral Poolse en Italiaanse migranten. Vanaf de jaren tachtig werd de wijk het middelpunt van een alternatieve bohémiencultuur, een wijk van modeontwerpers, kunstenaars en entertainers. Het was een plek van rebellen en dromers, zo schreef auteur Robert Anasi in het boek Bohemia.

Anasi (47) ging dertig jaar geleden in Williamsburg wonen, en raakte verknocht aan de wijk. „Alternatieve subculturen waren een cruciaal aspect van de industriële samenleving in de twee voorgaande eeuwen”, citeert hij collega-auteur William Gibson. „Hier kon de maatschappij nog dromen.” Een zoektocht om Robert Anasi in Williamsburg terug te vinden, mislukt. Al zijn sporen lijken uitgewist. Na lang rondvragen blijkt dat hij tegenwoordig in Los Angeles woont, aan de westkust. Hij heeft zichzelf verbannen uit de stad van Bloomberg, vertelt hij aan de telefoon. „De stad waar ik van houd, bestaat niet meer. New York was een stad waar alles kon. Overal ontstonden clubs, waar je kon dansen en jonge, inspirerende mensen ontmoette. Die cultuur van vrijheid is helemaal verdwenen.”

Kunst, zegt Anasi, is in New York nu iets waar je naar kijkt, niet iets wat je máákt. „Galeries zijn er genoeg, maar de kunstenaars zijn weg. Een subcultuur heeft het nodig rustig te groeien. Zo is in de jaren zeventig een fantastische punkscene ontstaan. Zo zijn de modeontwerpers groot geworden.”

Kruistocht tegen roken en frisdrank

Hij ergerde zich bovendien meer en meer aan Bloombergs kruistocht tegen roken en frisdrank. Vorige week ging de gemeenteraad akkoord met zijn voorstel om sigaretten te verbieden voor iedereen onder 21 jaar.

Anasi: „Dit staat haaks op de vrijgevochten sfeer die we in New York hadden. In deze stad kon je nog helemaal jezelf zijn.”

Anasi kreeg als zelfstandig schrijver steeds minder klussen. De creatieve sector bruiste niet meer als voorheen, vond hij, terwijl die in Los Angeles juist groeit. Er woonden opeens Russische en Chinese miljonairs in zijn straat, die een pied-à-terre in New York als statussymbool zien. Anasi besloot te verhuizen, net als andere vrienden uit zijn artistieke omgeving. Los Angeles, zegt hij, biedt hem de vrijheid die hem ontnomen werd in New York.

Hoogleraar Daniel Walkowitz zegt dat Bloomberg „een burgerlijke nouveau riche-cultuur heeft geïmporteerd”. „New York is altijd de meest Amerikaanse én de meest on-Amerikaanse stad van de VS geweest. Amerikaans, omdat dit het centrum van het kapitalisme is. En on-Amerikaans, omdat hier de tegencultuur altijd het sterkst is geweest. De laatste twaalf jaar is dat uit balans geraakt. Bloomberg, zelf miljardair, heeft de poorten voor rijken zoals hijzelf wagenwijd opengezet, ten koste van de subculturen.”

Ook voorgaande burgemeesters probeerden volgens Walkowitz hun stempel op de stad te drukken. Maar wat Bloomberg uniek maakt, is dat hij door zijn enorme rijkdom onaantastbaar was. „Het maakt hem niet uit of een project populair is of niet. Hij is zijn leven lang niet tegengesproken, eigenwijsheid maakte hem rijk.”

Huizenprijzen stijgen

Afro-Amerikanen, latino’s, maar ook de blanke midden- en onderklasse worden uit Manhattan en Brooklyn verdreven. Daar zijn de huizenprijzen in twaalf maanden met 12 procent gestegen (een woning op Manhattan kost nu gemiddeld 930.000 dollar). Wie dat niet kan betalen, komt terecht in de verste buitenwijken, waar de huizenprijzen juist dalen. Het gevolg is volgens Daniel Walkowitz een „schrikbarende segregatie”. „De mensen die op Manhattan in de hotels werken of de straat schoonhouden, wonen meestal op ruim een uur rijden van hun werk. Ook de politieagenten die Bloomberg overal op straat heeft neergezet, wonen ergens anders. Daardoor is de sociale cohesie weggevallen.”

In 2011 hield de politie een recordaantal van 684.000 mensen op straat aan, een jaar later was dat ruim 500.000. Mensen worden ter plekke op wapens gefouilleerd. Volgens de gemeente houdt dit de criminaliteit laag. Walkowitz ziet het als een uiting van de tweedeling in de stad. „De politie is in toenemende mate agressief geworden. Dat komt omdat ze geen band meer hebben met de plek waar ze werken.”

Walkowitz kocht begin jaren zeventig een klein appartement dichtbij de universiteit, voor 75.000 dollar. Dat is de enige reden dat hij nog op Manhattan kan wonen. Nu zou zijn huis twee miljoen dollar opbrengen, bleek toen hij het navroeg.

Michael Bloomberg zelf ziet de toestroom van welvarende Amerikanen juist als een aanwinst voor de stad. In een interview met New York Magazine zei hij: „De beste manier om de mensen te helpen die het minder goed hebben, is om meer rijken aan te trekken. Zij betalen de rekeningen.”

Bloomberg is niet bang dat New York onbetaalbaar en onaantrekkelijk is geworden. „Dat zeggen ze altijd. Het is zoiets als zeggen dat de muziek uit je eigen tijd prima was, terwijl die van latere generaties rotzooi is. Dingen veranderen gewoon.”

Volgens Daniel Walkowitz begint de tegenbeweging langzaam op gang te komen. Occupy Wall Street ontstond in 2011 volgens hem niet alleen als protestbeweging tegen de banken. Ook onvrede over Bloomberg speelde een rol. „Hij heeft het grote geld zichtbaar gemaakt met zijn ambitieuze hoogbouw. Veel publieke basisscholen zijn geprivatiseerd, en de bevolking is rijker dan ooit. Jonge mensen, ook hier op de universiteit, hadden het gevoel dat het hun stad niet meer was.” Bloomberg gedoogde Occupy Wall Street twee maanden, en liet de politie er toen een einde aan maken.

Walkowitz zegt dat de stad klaar is voor een verandering. „Er is de laatste jaren bijna geen debat geweest. Bloomberg heeft altijd zijn zin gekregen, of het nu over sigaretten ging of over hoogbouw. De stad is klaar voor dat debat.” <<