Energie te belangrijk voor de markt alleen

26 oktober 2013 – Groot-Brittannië, het mekka van het vrije markt-denken, heeft impliciet toegegeven dat de markt niet kan zorgen voor stabiele energietoevoer tegen de beste prijs. De regering-Cameron sloot een contract met staatsbedrijven uit Frankrijk en China om een kerncentrale te bouwen die voor een vaste prijs 30 jaar stroom zal leveren. De garantie

26 oktober 2013 - Groot-Brittannië, het mekka van het vrije markt-denken, heeft impliciet toegegeven dat de markt niet kan zorgen voor stabiele energietoevoer tegen de beste prijs. De regering-Cameron sloot een contract met staatsbedrijven uit Frankrijk en China om een kerncentrale te bouwen die voor een vaste prijs 30 jaar stroom zal leveren. De garantie ligt 88 procent boven de huidige marktprijs. Toffe markt.

Het Britse nieuws is een ideologische capitulatie, terecht verpakt als dienst aan het Britse publiek. Belangrijker is de constatering van de regering in Londen dat de huidige vrije marktpartijen geen investeringen doen die zorgen dat Britten kunnen rekenen op ononderbroken stroom.

De private Big Six energiebedrijven zijn zeer impopulair door hun voortdurende prijsstijgingen. Volgende week moeten zij op het matje komen bij het Lagerhuis. In een koude winter  staan veel Britten voor de keus tussen warm eten of warme voeten. De Conservatieve oud-premier Major heeft een extra winstbelasting voor energiebedrijven voorgesteld.

De Britse ervaring is voor Nederland van belang. Het Verenigd Koninkrijk is een van de weinige landen in de EU waar de gas- en elektriciteitsnetten grotendeels zijn afgesplitst van de handelsbedrijven. Nederland is het enige EU-land dat die splitsing wettelijk verplicht heeft gesteld, naar men beweerde omdat het moest van Europa. Door die afsplitsing konden Essent en Nuon worden verkocht aan het Duitse RWE, resp.  het Zweedse staatsbedrijf Vattenfall. Feest voor de verkopende gemeentes.

Uit onderzoek dat PwC in opdracht van het Zeeuwse energiebedrijf Delta deed, blijkt dat het splitsingsbeleid meer buitenlandse bedrijven op de consumentenmarkt heeft gebracht maar door samensmelting niet meer spelers. Niets wijst erop dat splitsing veel effect heeft gehad op het beheer van de netten of op de productie. Desondanks wil de overheid die splitsing doorzetten, ook bij Eneco en Delta, de enige twee die zich niet hebben opgesplitst; beide zijn in handen van lokale overheden.

Het Hof van Justitie van Europese Unie heeft net een oude rechtszaak teruggelegd bij de Hoge Raad. In die zaken vechten Essent, Eneco en Delta de verplichting tot splitsing aan. Essent was daar tegen, maar is intussen Duits. Eneco en Delta zijn meer kwijt aan geldleningen door de splitsing die hun nog steeds boven het hoofd hangt. Zij worden Europees té kleine spelers als zij de regelmatige kasstroom van hun netten moeten missen. Duurzame investeringen worden dan nog moeilijker.

Het Europese Hof bepaalde dat de splitsingswet op zichzelf niet in strijd is met het Europese recht, maar droeg de Nederlandse rechter op vast te stellen of die wet ook z’n doel bereikt. Dat is zeer de vraag. De transitie naar duurzame en lokale energieopwekking gaat, zeker door de Duitse Energiewende, harder dan verwacht. Een aantal klassieke, Europese energiebedrijven vroeg onlangs in Brussel om subsidies op duurzame energie stop te zetten. Zij dreigden met energietekorten.

Groene subsidies zijn inderdaad verstoringen van de markt. Maar zij zijn nodig gemaakt omdat de markt eigener beweging de gewenste publieke doelen niet realiseert. Terwijl het idee van marktwerking op energiegebied was dat zo tegen de beste prijs het land van melk en honing dichterbij zou komen. De markt handelt alleen met een kortere horizon dan nodig is voor energie-investeringen die een perspectief van tientallen jaren vergen.

De meest geharde marktpartijen zeggen dat die investeringen best gedaan worden als de overheid maar eens consistent lange termijn beleid zou voeren. Dat laatste is bijna niet haalbaar. De techniek ontwikkelt zich snel. Zowel de klimaat- als de duurzame energie-inzichten leiden tot voortdurende aanpassingen van politieke keuzes. Zonder Fukushima geen Energiewende.

In dit licht was het een interessante maar beperkte visie die minister Dijsselbloem een week geleden publiceerde over staatsdeelnemingen. Consequentie was dat de overheid haar 100 procentsbelang in Tennet (hoogspanningsleidingen) en Gasunie (gasleidingen) niet ten dele gaat verkopen. Het vorige kabinet mikte daar nog op, ondanks  de eerdere wijsheid dat infrastructuur een overheidstaak is en handel via die leidingen en rails een private activiteit hoort te zijn.

Direct gevolg van dit standpunt is dat de minister accepteert dat Tennet de komende jaren voor een miljard of vijf in Nederland moet investeren met zijn geld. Onopgehelderd bleef wat de minister doet als Tennet, dat fors in Duitsland heeft geïnvesteerd en er een elektriciteitssnelweg van Hamburg tot München gaat aanleggen, in het buitenland niet genoeg geld uit de markt kan halen. Is die Duitse hoogspanningskabel Nederlands belang?

Ook in Duitsland zijn de marktverhoudingen danig beïnvloed door de politieke wenselijkheden. En zo hoort het ook. De markt is geen doel maar kan een hulpmiddel zijn. Het is opnieuw de vraag in welke mate de markt kan zorgen voor regelmatig geleverde stroom die in toenemende mate schoon moet zijn.

De Splitsingswet was de verkeerde oplossing voor het probleem van gisteren. In de huidige Europese omstandigheden worden de Nederlandse bedrijven Eneco en Delta erdoor verzwakt en wordt een duurzame energietoekomst niet dichterbij gebracht. De wet kan beter worden geschrapt. De rechtszaak is achterhaald. De Hoge Raad kan haar tijd beter besteden.

twitter: @marcchavannes