Waar is nou het échte verhaal gebleven, Frits Bolkestein?

Frits Bolkestein was, nee ís eigenlijk nog altijd een van de interessantste opinievormers van het land. Verrassend, scherp, onconventioneel, provocerend: allemaal kwalificaties die op de in april tachtig jaar geworden Bolkestein van toepassing zijn. Zijn brede interesses, uitmondend in geprononceerde opvattingen, hebben het lange tijd door politieke correctheid gedomineerde publieke debat in Nederland onmiskenbaar een enorme impuls gegeven.

Het was Bolkestein die als politicus begin jaren negentig het integratieprobleem aankaartte. Zoals hij als VVD-fractievoorzitter ook de eerste aanvoerder van een grote politieke partij was die de bijna nationale consensus over de zich maar steeds uitbreidende en steeds meer zaken naar zich toe trekkende Europese Unie ter discussie stelde. Politieke durf toonde hij door in 1994 zijn VVD met de PvdA een coalitie te laten vormen.

Dan is er nog de ‘intellectueel’ Bolkestein, een aanduiding die hij zelf verafschuwt. Maar toch. De man met zijn kandidaatsexamen wis -en natuurkunde op zak, die vaak na een partijtje tennis terugging naar zijn leraar klassieke talen van de middelbare school om een stuk van Tacitus of Sophocles te vertalen, las veel en sprak veel met mensen die zijn interesse opwekten. Hij deed er vervolgens ook wat mee, zoals de lange reeks door hem geschreven reeks boeken en talloze bijdragen aan opiniepagina’s laten zien.

Als iemand met zo’n achtergrond en zo’n staat van dienst zijn memoires gaat schrijven moet dat wel een geweldig boek opleveren. Niet dus. De memoires die Bolkestein tussen 19 februari en 22 juni van dit jaar in wekelijkse afleveringen in Elsevier publiceerde en die nu zijn gebundeld in het boek Cassandra tegen wil en dank vallen enorm tegen. Omdat het geen memoires zijn maar dagboekaantekeningen die slechts een enkele keer iets meer zijn uitgewerkt.

Dat is jammer. Van een persoon die zo bepalend is geweest voor zowel het maatschappelijke debat als voor een belangrijke politieke episode had meer reflectie mogen worden verwacht.

Hoe kijkt hij terug op het door hem ontketende integratiedebat? Waar heeft het Europa-debat toe geleid? Heeft hij wat bereikt met het ter verantwoording roepen van de ‘intelligentsia’ die in de jaren zestig en zeventig kritiekloos achter de CPN aanliepen?

Maar helaas, Bolkestein stipt aan en gaat snel weer naar een volgende belevenis dan wel anekdote.

Ook ontbreekt in Bolkesteins memoires maar al te vaak het échte verhaal over sommige gebeurtenissen. Hij was in 1986 direct betrokken bij de val van Ed Nijpels als VVD-leider. Wat gebeurde er echt? Wat gebeurde er écht tijdens de onderhandelingen met Wim Kok en Hans van Mierlo over het eerste paarse kabinet? Hoe werd er nu écht politiek bedreven toen hij van 1999 tot 2004 deel uitmaakte van de Europese Commissie.

Het samenhangende verhaal geschreven vanuit het perspectief van nu blijft in deze memoires uit. Wat resteert zijn opgewarmde kliekjes.

Mark Kranenburg