Vier vragen over het WK schaken tussen Anand en Carlsen

Medewerker sport

De jonge Magnus Carlsen strijdt tegen de 43-jarige Indiër Vishny Anand om het wereldkampioenschap schaken dat morgen in Chennai, India, begint. Anand is titelverdediger, sinds 2007 is hij wereldkampioen. Carlsen staat op de wereldranglijst ruim boven Anand en won de laatste partij die ze speelden. De schakers spelen de komende twee weken 12 partijen tegen elkaar, wie de meeste partijen weet te winnen gaat naar huis met meer dan 1 miljoen euro. Vier vragen over schaken en het WK.

Is de wereldkampioen schaken de slimste mens ter wereld?

Er is geen ander evenement ter wereld waar twee mensen elkaar bestrijden met hun hersenen en dat door zo veel mensen gevolgd wordt. Natuurlijk heb je ook een wereldkampioen dammen en zijn er wiskundeolympiades. Maar schaken slaagt er het beste in om de mystiek van ‘intelligentie’ en ‘slimheid’ aan de sport te koppelen. „Dat moeten we vooral zo houden”, zegt schaakcoach Willy Hendriks, een filosoof met belangstelling voor cognitieve psychologie.

„Over de werking van onze hersenen weten we nog steeds te weinig om echt conclusies te kunnen trekken. Maar van de wereldkampioen schaken kun je wel zeggen dat hij waarschijnlijk een heel goed geheugen koppelt aan ruimtelijk inzicht en het vermogen om vooruit te kunnen denken. Als je heel veel schaakt, vanaf een jaar of zes, vul je letterlijk een deel van je hersenen met specifieke schaakkennis. Wie ook nog het talent heeft om die kennis te kunnen gebruiken en snel toe te passen, haalt daarmee de wereldtop.”

Die schaakkennis is geen ‘intelligentie’ die ook op andere gebieden toe te passen is. „Dit type talenten had zijn ontwikkeling bijvoorbeeld ook op muziek of op wiskunde kunnen richten”, zegt Hendriks. „Alleen niet allemaal tegelijk. Je moet wel kiezen. En voor die andere gebieden is het de vraag of ze daar ook het talent zouden hebben voor de echte top of slechts ‘heel goed’ zouden worden.”

De wereldkampioen schaken is dus geen briljante homo universalis maar heeft, net als andere topsporters, zijn sterke eigenschappen heel goed ontwikkeld. „Weet je wie dezelfde combinatie hebben van een groot geheugen en ruimtelijk inzicht?”, vraagt Hendriks. „Londense taxichauffeurs.”

Noorwegen tegen India? Hoe zit het met de Russen die het schaken altijd domineerden?

Het is voor het eerst sinds 1921 dat er geen Rus meespeelt in de WK-match. In 1921 speelden de Cubaan Capablanca en de Duitser Lasker tegen elkaar. Ook nu domineren de gecombineerde krachten van Rusland en de voormalige Sovjetrepublieken bij teamwedstrijden. De tweejaarlijkse Olympiade voor landenteams is de afgelopen keren bij de mannen gewonnen door Armenië en Oekraïne. Zowel in Rusland als in Azerbeidzjan is er veel sponsorgeld beschikbaar om de wereldtitel te veroveren, van Russische miljardairs met een schaakhart tot de Azerbajdzjaanse staatsoliemaatschappij Socar. Ook Carlsen heeft in het rijke Noorwegen overigens niet te klagen over gebrek aan financiële middelen.

Bij de vrouwen is de macht bij teamwedstrijden al overgenomen door China. De sterkste individuele vrouw is nog steeds de Hongaarse Judith Polgar, maar die speelt slechts zelden.

Hoe gaat het met de schaakwereld? Eenheid of verdeeldheid?

Never a dull moment. Kirsan Iljoemzjinov, multimiljonair en oud-president van Kalmukkië (een autonome republiek in de Russische federatie), is al sinds 1995 voorzitter van wereldschaakbond FIDE. Hij blijft volhouden dat hij een keer tegen aliens heeft geschaakt. Hij moet het in de komende verkiezingsstrijd om het voorzittersschap opnemen tegen Garry Kasparov, van wie het de vraag is of hij door zijn kritiek op Poetin wel de cruciale steun van de Russische schaakbond gaat krijgen.

Kasparov was de belangrijkste bron van de verdeeldheid in de schaakwereld. Hij brak met de FIDE en nam de wereldtitel mee, waardoor er tussen 1993 en 2006 twee ‘lijnen’ van wereldkampioenen waren. Die breuk is sinds 2006 hersteld.

Toch gebeuren er nog steeds rare dingen. De FIDE verkocht vorig jaar de rechten op het WK schaken aan de Amerikaanse internetondernemer Andrew Paulson. Die had meteen goed nieuws. Zijn marktonderzoek wees uit dat er wereldwijd (op internet) 600 miljoen mensen schaken. Zelfs als hij er 50 procent naast zit, is dat een fijne nichemarkt voor sponsors. Paulson organiseerde in Londen het toernooi waar werd uitgemaakt dat Carlsen de WK-uitdager werd, maar toen vervolgens besloten werd waar de de WK-match gespeeld zou worden, stond Paulsen al weer buitenspel en accepteerde de FIDE een miljoenenbod van de Indiase deelstaat waar Anand vandaan komt.

Hoe gaat het met het Nederlandse schaken sinds Jan Timman derde stond op de wereldranglijst achter Kasparov en Karpov? Zijn wij the best of the west?

Nederlandse schaaktalenten zijn verstandig en laten zich omscholen tot vermogensbeheerder, gaan natuurkunde studeren of werken bij Natuurmonumenten. Maar sinds kort heeft Nederland weer een supertalent in huis. De 19-jarige Anish Giri staat nummer 1 op de wereldranglijst voor spelers tot 20 jaar en is ook door NOC*NSF aangewezen als een van de Nederlandse sporters die kandidaat is voor de wereldtop.

Giri is deze week de kopman van het Nederlands team dat in Polen om het Europees kampioenschap speelt. Op de wereldranglijst, gemeten naar de gemiddelde rating van de tien sterkste spelers, staat Nederland negende.