Rozen op Friese battle ground

Veel landelijke kopstukken voeren campagne voor de tussentijdse raadsverkiezingen komende week in Friesland. Vooral voor regeringspartij PvdA is de score in de ‘bakermat’ een belangrijke test.

Premier en VVD-leider Mark Rutte in Joure (gemeente de Friese Meren) voert campagne voor de herindelingsverkiezingen. Foto’s Kees van de Veen

Bij de PvdA in Friesland vonden ze het niet meteen een heel goed idee: PvdA-leider Diederik Samsom wilde komen meedoen aan de campagne voor de verkiezingen op 13 november in drie Friese gemeenten. In de herfstvakantie zou Samsom een week lang van het ene bedrijf naar het andere trekken, zorginstellingen bezoeken en de huizen langsgaan met een bos rode rozen om met kiezers over politiek te praten.

„We hebben er discussie over gehad”, zegt Henk Deinum, wethouder en PvdA-lijsttrekker in Leeuwarden. Coby van der Laan, wethouder en PvdA-lijsttrekker in Heerenveen, zegt: „Ik heb erover getwijfeld. Het gevaar is dat je wordt overschaduwd door de landelijke politiek.” En landelijk staat de PvdA (nu 38 zetels in de Tweede Kamer) in de peilingen op een verlies van twintig zetels of meer. Maar toen dacht ze: „Schouders eronder. We zijn van dezelfde politieke familie. Je moet niet wegduiken als het minder goed gaat.”

Niet eerder zagen de Friezen in zo’n korte tijd zoveel ministers, staatssecretarissen en Kamerleden langskomen – om de partijafdelingen te helpen in Heerenveen, Leeuwarden en De Friese Meren. „Het is nu battle ground Friesland en ik vind het leuk om weer eens campagne te voeren”, zegt vicepremier en minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken, PvdA), na een bezoek aan schoonmaakbedrijf Nivo Noord in Leeuwarden en net vóór een ‘politiek café’ in Paddy O’Ryan, ook in Leeuwarden.

Er hangt veel van af. De vroege gemeenteraadsverkiezingen in drie Friese gemeenten en Alphen aan den Rijn, door een herindeling, zijn de eerste grote politieke test sinds de Tweede Kamerverkiezingen van vorig jaar. De partijen die er in de peilingen niet goed voor staan, naast de PvdA ook de VVD en het CDA, hopen dat de uitslag meevalt. Anders wordt het moeilijker om andere lokale afdelingen te motiveren voor de gemeenteraadsverkiezingen in de rest van het land, komend voorjaar. En als díe slecht uitpakken voor de PvdA – die partij lijkt het hardst te worden afgestraft voor het kabinetsbeleid – kan dat de stabiliteit van Rutte II onderuit halen.

Dus wat doet premier en VVD-leider Mark Rutte op zíjn campagnetoer, afgelopen woensdag, door Friesland? Overdag laat hij zich door PvdA-lijsttrekker Henk Deinum rondleiden door Leeuwarden, waar bijna drie weken geleden een grote brand woedde. ’s Avonds, in een politiek café in Joure, debatteert hij met partijgenoten – en neemt het dan soms op voor de PvdA.

In het café is er ook een kandidaat-raadslid van de PvdA, ze heeft een vraag voor Rutte, maar om haar heen wordt ‘boe’ geroepen. „Geen boe”, zegt Rutte streng. „Het is belangrijk dat ook de PvdA goede raadsleden heeft.” Een ondernemer klaagt dat de vee-export naar Rusland stil is komen te leggen. Door de PvdA, zegt hij. „Die moet zo nodig protesteren tegen het homobeleid van Poetin. Dat kunnen ze beter doen in Urk of Genemuiden.”

Rutte zegt: „Kom nou, jongens. Wát doet de PvdA verkeerd? Als ik met Poetin praat, heb ik het ook eerst een uur over homorechten. Pas daarna doen we zaken.”

Voor de PvdA is Friesland nog belangrijker dan voor de andere partijen. „Deze provincie”, zegt wethouder Deinum, „is de bakermat van de sociaal-democratie. Vergeet niet: Pieter Jelles Troelstra komt hiervandaan.” Hij was oprichter van de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij, voorloper van de PvdA. Tel erbij op: de SP doet niet mee. Als je zelfs dan nog verliest in dit linkse bolwerk, verlies je meteen heel ernstig. Als je wint (of niet verliest), kun je zeggen: de weg omhoog is ingezet.

PvdA-leider Samsom kiest in Friesland niet de makkelijkste straten voor zijn campagne. Op een donderdagmiddag is hij in Jubbega, een dorp bij Heerenveen dat hard geraakt is door de crisis. De voedselbank van Heerenveen, hoorde Samsom eerder op de dag, heeft voor Jubbega een aparte zaal ingericht, omdat er zoveel – en steeds meer – klanten wonen. Jubbega was altijd een ‘rood’ dorp. Maar nu?

„Ze zeggen hier de dingen recht voor z’n raap”, zegt raadslid Wietse Mulder tegen Samsom, voordat ze aanbellen bij het eerste huis op de Bremsingel. Een vrouw van begin dertig zegt dat ze vroeger op de PvdA stemde. „Maar nu op Geert Wilders. Dat geef ik eerlijk toe. Jullie sturen veel te veel geld naar het buitenland, terwijl het eigen volk in de moeilijkheden zit.”

„Bedoelt u Afrika?”, zegt Samsom. „Een beetje helpen vind ik erbij horen.” De vrouw zegt dat haar man in de bouw werkt, lang werkloos was maar nu weer een klus heeft. „Gelukkig maar”, zegt Samsom. „Het is een moeilijke tijd, maar het gaat ons echt lukken om uit de crisis te komen.” De vrouw krijgt een roos. „Mijn lievelingsbloem”, zegt ze.

Bij het huis van zijn ouders staat Gerrie Rozenberg (48), begeleider in een dagbestedingscentrum voor gehandicapten. Hij zegt tegen Samsom dat hij PvdA-stemmer was, maar nu twijfelt. Rutte II laat het geld, maar wel minder, en de verantwoordelijkheid voor zulke projecten binnenkort over aan de gemeenten. „Heerenveen zit in financiële problemen, verdwijnt het geld voor zorg dan niet in een groot gat?”

Samsom schudt zijn hoofd. „Zelfs de VVD, die meer van fietspaden en vooral snelwegen is, zal dat niet willen. En het is toch beter om het door gemeenten te laten organiseren? Die kennen hun inwoners.” Ze praten ruim een kwartier en dan is Rozenberg om: hij stemt weer op de PvdA.

Het CDA hield vorige week zijn congres in Leeuwarden en een groep Kamerleden, ook CDA-leider Sybrand van Haersma Buma, ging op vrijdag en zaterdag de straat op voor de campagne. „We zijn op afroep beschikbaar”, zegt Kamerlid Sander de Rouwe, zelf een Fries.„Maar ik denk dat ze in Friesland vooral behoefte hebben aan lokale geluiden.”

Van GroenLinks is Bram van Ojik nu in Friesland. In het weekend komen Rutte en Samsom nog een keer. Alexander Pechtold van D66 is er begin volgende week.

Op een zaterdag, eind oktober, vaart de Friese afdeling van de ChristenUnie met een campagneboot door de provincie. Aan boord is fractievoorzitter Arie Slob. Door de herindeling komen er in sommige gemeenten dorpen bij waar de vorige keer vooral links werd gestemd. De ChristenUnie verliest daardoor misschien zetels.

Aan boord is er soep en er wordt lang gedebatteerd over een van de campagnethema’s: een uitstapprogramma voor prostituees. Bij Akkrum stappen ze aan wal om te flyeren, maar op straat loopt alleen een oude vrouw. Ze zegt tegen Slob: „U bent een bekende.” Slob: „Ik ben van de ChristenUnie.” De vrouw: „Maar u bent geen Fries.” Slob glimlacht en zegt: „Mijn schoonzus is Fries.” Hij belt niet aan bij huizen. „Daar hou ik niet van. Dan voel ik me een Jehova’s getuige.” Kiezers worden er op deze dag niet binnengehaald.