Pr-oefening over wat spionnen doen

Drie Britse inlichtingendiensten werden gisteren ondervraagd door een Lagerhuiscommissie. „Ik zoek naar naalden en naar fragmenten van naalden. Ik kijk niet naar het hooi eromheen.”

Wie vuurwerk had verwacht, kwam bedrogen uit. De ondervraging van de bazen van de drie Britse inlichtingendiensten – MI5 (binnenland), MI6 (buitenland) en GHCQ (dataverkeer) – had meer weg van een pr-oefening over wat spionnen nu eigenlijk doen.

Dat kwam deels door de vragen van de Lagerhuiscommissie voor geheime diensten, die niet robuust waren. Wellicht was dit omdat de ondervraging op televisie werd uitgezonden – normaal verantwoorden de drie zich achter gesloten deuren.

Het duurde 51 minuten voordat het onderwerp op ieders lippen ter sprake kwam: de onthullingen van de Amerikaanse klokkenluider Edward Snowden, gepubliceerd door The Guardian. Was er kans, vroeg Lagerhuislid Julian Lewis, dat net als in de VS ook een Britse „junior ambtenaar met een usb-stick met duizenden documenten zo maar de deur uit kon lopen?” Nee.

Sir Iain Lobban, de baas van GCHQ, die niet eerder in het openbaar had opgetreden, verdedigde zich met verve tegen aantijgingen dat zijn dienst zo maar rondsnuffelde: „Ik zoek naar naalden en fragmenten van naalden. Ik kijk niet naar het hooi eromheen”, zei hij.

Wat de drie vooral duidelijk wilden maken was dat de publicaties in de media hun werk hebben bemoeilijkt. Terroristen hebben al besloten andere communicatiemiddelen te gebruiken dan „degene die ze nu te gevoelig vinden”. En Sir John Sawers, baas van MI6, zei: „Onze tegenstanders wreven zich tevreden in hun handen”, toen ze hoorden over hoe de GCHQ en de Amerikaanse NSA werken.

Over de wellicht beschadigde relatie met de Duitsers, nadat The Independent eerder deze week onthulde dat niet alleen de Amerikanen maar ook de Britten bondskanselier Angela Merkel hadden afgeluisterd, werd niets gevraagd, evenmin over de relatie met de VS. Die met „landen met een minder goed rapport op het gebied van mensenrechten” werd even aangestipt.

Wat de kijker wel te weten kwam, is dat de drie inlichtingendiensten het drukker hebben dan ooit. Dat komt door internet, maar ook doordat terroristen, kinderlokkers en andere criminelen grensoverschrijdend werken. De twee miljard pond die de Britse regering jaarlijks besteedt aan diensten, is dan ook hard nodig, vonden ze.