Na een half uur in het Brabantse bos wist hij: dit moet anders

De succesvolle PvdA-verkiezingscampagne werd op het allerlaatste moment bedacht Twee weken voor het eerste debat

foto anp

Een lang voorbereide strategie, dat ‘eerlijke verhaal’? Nee. De campagne waarmee PvdA-leider Diederik Samsom in 2012 kiezers en tegenstanders verraste, is pas twee weken voor het eerste verkiezingsdebat bedacht.

Pas nadat bij Samsom de twijfel was toegeslagen, besloot de PvdA geen verkiezingsbeloften te doen, een pro-Europees verhaal te vertellen en nieuwe financiële steun aan Griekenland te accepteren. Met die campagneboodschap klom de PvdA in drie weken op van 19 tot 38 zetels, net achter de VVD, die 41 zetels haalde.

Dat blijkt uit het boek Straatcoach en Strateeg, de opkomst van Diederik Samsom van Derk Stokmans, politiek redacteur van NRC. Het boek verschijnt vandaag.

Deze week bestaat het tweede kabinet-Rutte een jaar. Samsom en de andere geestelijke vader, VVD-leider Rutte, krijgen de kritiek dat de voorbereiding in de formatie niet gedegen genoeg was, met ondoordachte plannen (zoals de inkomensafhankelijke zorgpremie) en politieke inschattingsfouten (het ontbreken van een meerderheid in de Eerste Kamer). Maar Samsom blijkt zichzelf te zien als voorvechter van een nieuwe, open politiek, waar risico nemen om de beste resultaten te bereiken bij hoort. Zo voerde hij ook campagne.

Kiezersonderzoek door het partijbureau van de PvdA had uitgewezen dat een anti-campagne het beste zou werken onder linkse kiezers. Maar tijdens een tweedaagse oefensessie voor het premiersdebat van RTL4 op het Brabantse platteland werden de twijfels bij Samsom zo groot dat hij het bos inliep en een half uur onvindbaar bleef voor zijn medewerkers. Daar besloot hij, in zijn eentje, de campagne om te gooien. Hij legde dat zijn team vervolgens persoonlijk op.

Samsom wilde zich niet met een negatieve campagne profileren. Hij had in tien jaar als Kamerlid een aversie ontwikkeld tegen politieke taboes op hervormingen en polarisatie aan het Binnenhof. Stemmen trekken door zich af te zetten tegen andere partijen wilde hij zo min mogelijk doen.

Ook kreeg hij de indruk dat hij van het campagneteam een ‘betere Roemer dan Roemer’ moest zijn. Dat kon hij niet, meende Samsom.