In Spanje is studeren straks weer voor de elite

Spaanse studenten in het buitenland met Erasmusbeurs woedend over dreigende bezuinigingen

Spaanse studenten demonstreren tegen bezuinigingen in de collegezaal, vorige maand in Madrid. Foto AP

De storm stak op vanuit alle hoeken van Europa: van Foggia tot Jönköping en van Southampton tot Warschau. Spaanse studenten die binnen het Europese uitwisselingsprogramma Erasmus in het buitenland studeren, keerden zich dinsdag via Facebook, Twitter en webpetities woedend tegen de regering in Madrid. Dit nadat maandag duidelijk werd dat de studiebeurs voor Erasmus-studenten per direct zou worden wegbezuinigd. Ook voor hen die al in het buitenland zitten.

Binnen een etmaal moest onderwijsminister José Ignacio Wert het plan weer intrekken. Behalve studenten en universiteiten hadden ook de Europese Commissie en Werts eigen rechtse PP zich in de loop van de dag tegen het besluit gekeerd. De maatregel is voor nu opgeschort, maar duidelijk is dat de staatsbijdrage aan Erasmus volgend jaar fors versoberd wordt.

Het heftige verzet tekent hoe de forse onderwijsbezuinigingen in Spanje tegen hun grenzen aanlopen. Wert, die bijna elke week wel een verbale uitglijder maakt, is veruit de minst geliefde bewindsman uit het kabinet. In een gisteren geopenbaarde enquête – die staatspeiler CIS nog afnam voor de ‘Erasmusrel’ – krijgt hij als rapportcijfer 1,46 (op een schaal van 10).

Spanjaarden behoren tot de meest enthousiaste deelnemers aan het 26 jaar oude Erasmusprogramma. De vorige socialistische regering (2004-2011) maakte er tijdens economische voorspoed tientallen miljoenen euro extra voor vrij. Het aantal deelnemers verdubbelde zo vanaf 2006 tot bijna 40.000 in piekjaar 2011.

Nu Spanje onder druk van de markten en Europa zijn overheidsfinanciën op orde brengt, wordt onderwijs – na zorg de grootste uitgavenpost – hard geraakt. De eind 2011 aangetreden rechtse regering-Rajoy heeft bijna driekwart van het Erasmusbudget weggesneden. En ook regio’s hebben hun bijdrage grotendeels geschrapt. Hierdoor wordt de subsidie van Brussel voor veel studenten de enige steun.

Het maakt dat Isabel López Marrupe beperkte keuze had toen ze op zoek ging naar een Erasmusbestemming. De 22-jarige geschiedenisstudente vertrekt in februari naar Verona. Het liefst was ze naar Noorwegen, Nederland of Engeland gegaan. „Maar met de maandelijkse 200 euro kom ik in dure landen nog geen week rond.”

Na de rel van deze week is ze blij dit schooljaar te zijn begonnen. „Volgend jaar zou ik waarschijnlijk niks krijgen. Erasmus wordt onbetaalbaar.” Als kind uit een eenoudergezin en als student die al haar punten haalt, krijgt zij haar collegegeld vergoed. Dit schooljaar is dit verhoogd tot tweeduizend euro, tegen twaalfhonderd vorig jaar. „Klasgenoten die geen beurs hadden en wier ouders geld te kort komen zijn afgehaakt.”

Dit raakt aan oude gevoeligheden. Onder de rechtse dictator Franco was studeren voorbehouden aan de elite. Toen Spanje eind jaren zeventig een democratie werd, ontketende dit een run op academisch onderwijs. De kleinste provinciehoofdsteden wilden een openbare universiteit, met zoveel mogelijk studierichtingen.

Het academisch niveau is laag, deels door te veel overheidsbemoeienis, zegt César Molinas, een bekende opiniemaker. „Op de Shanghai-ranglijst van tweehonderd beste universiteiten staat geen Spaanse. Dit terwijl in de lijst van beste MBA’s die de Financial Times opstelt, drie Spaanse private business-schools in de toptien staan. Maar die zijn, anders dan de openbare universiteiten, volledig gedereguleerd.”

Daarnaast is de instroom van laag niveau. „Beroepsonderwijs heeft hier een slechte reputatie, waardoor iedereen naar de universiteit wil”, stelde Juan Rosell, voorzitter van de werkgeversorganisatie CEOE, deze week in gesprek met correspondenten. „Terwijl we helemaal geen behoefte hebben aan nog meer academici.”

Sinds het uitbreken van de crisis groeit de interesse voor het Duitse voorbeeld van duaal beroepsonderwijs. Hier combineren leerlingen een stageplek met een praktijkgerichte opleiding. Ook de Europese Commissie adviseert Madrid hiervan werk te maken. „Duitsland trekt hiervoor 30 miljard uit, wij 2,5 miljard. En dan worden bedrijven ook met papierwerk geconfronteerd”, klaagt werkgeverstopman Rosell.

Al voor de uitglijder van deze week leek het lot van minister Wert onzeker. Premier Rajoy gaat hem waarschijnlijk snel vervangen. Maar ook een opvolger met meer tact zal grote moeite hebben alle impopulaire maatregelen te verkopen.