Homo en zwart: een ongelukkige combi

Met veel tederheid is de hoofdpersoon van Ayana Mathis’ debuutroman De twaalf stammen van Hattie niet behept. En dat omdat ze op haar 17de een tweeling verliest aan tbc, terwijl een buurvrouw zich – bij een bad met eucalyptusbladeren – vergeefs suf bidt. We hebben het over 1925, een tijd zonder penicilline. Niet dat dat medicijn had geholpen voor het arme zwarte gezin dat naar het noorden was getrokken om te ontkomen aan het racisme in de zuidelijke staten: ze hadden het niet kunnen betalen.

Dit verhaal vormt het vertrekpunt van een roman die de geschiedenis van de zwarte Amerikaan in de 20ste eeuw in de VS beschrijft. De spil is Hattie, die na deze tweeling nog negen kinderen krijgt. Na de dood van de tweeling volgen de verhalen van die andere kinderen, steeds gekoppeld aan een jaartal. Zoals over een homoseksuele zoon, die een geslaagd jazztrompettist is, in 1948. Homo én zwart: dat blijkt een ongelukkige combinatie. Hierna volgen de andere kinderen: ze bouwen allen een bestaan op na een jeugd waarin gewoon geen ruimte is voor liefde, domweg omdat overleven al zoveel energie kost (en vader aan de drank is).

Mathis streeft met haar roman twee dingen na. Ze wil een psychologisch portret geven van de kinderen van een vrouw die nauwelijks liefde kan geven, opgeslokt als ze wordt door verzorging. En ze wil een familiegeschiedenis schetsen waarin al het leed enigszins recht moet doen aan de geschiedenis van de zwarten in de VS. Het is waarschijnlijk dankzij dat laatste thema dat het boek door Oprah Winfrey werd geselecteerd voor haar boekenclub – en dus een bestseller werd.

De twaalf stammen is een ambitieus boek, vol discriminatie, armoede, ziekte, dood en ellende. Afzonderlijk zijn de verhalen over hoe het de kinderen vergaat boeiend en vaak behoorlijk mooi opgeschreven. Maar als optelsom, met Hattie als rode draad, krijg je zoveel ellende te verstouwen dat het boek topzwaar wordt. Ook omdat al die tragiek zonder veel humor wordt gebracht. Humor is geen vereiste, maar een overdosis leed is het andere uiterste.

Toef Jaeger

Ayana Mathis staat op zaterdag 16 november in Den Haag