Ze willen me dood hebben

De oudste dochter van een dictatoriale president beweert dat de chef van de geheime dienst haar vergiftigt Dan moet er wel iets aan de hand zijn En dat is ook zo, in Oezbekistan

‘Ze proberen me te vergiftigen met zware metalen als kwik’, twitterde presidentsdochter Gulnara Karimova vorige week. Foto Getty Images

Redacteur buitenland

Gulnara Karimova, zakenvrouw, diplomaat en totaalkunstenaar uit Oezbekistan, moet dood. De dochter van Islam Karimov, al bijna een kwart eeuw de onbetwiste leider van de Centraal-Aziatische republiek, meldde het eind vorige week zelf.

‘Ze proberen me te vergiftigen met zware metalen als kwik. Dankzij Gods wil hebben ze mij niet geveld. Ik word nog wel behandeld’, liet ze vorige week op Twitter weten. Nota bene niet in het Oezbeeks maar in het Russisch, de taal van de negentiende-eeuwse kolonisator.

Wie wil haar dood? Volgens de modieuze 41-jarige presidentsdochter niemand minder dan de chef van de geheime dienst van haar vader: Roestam Inojatov, het hoofd van de Nationale Veiligheidsdienst van Oezbekistan. Inojatov is ‘begonnen met zijn strijd de volgende president te worden’. Gulnara moet uit de weg worden geruimd, denkt ze zelf, omdat alleen zij die ambitie kan frustreren. Zij is namelijk wél populair bij het volk. En daar is Inojatov ‘bang voor’, schreef Gulnara vrijdag in een tweet.

Stel dat dit waar is, weet haar vader hier dan van?

Gulnara Karimova die zichzelf een practical dreamer noemt, orakelt ook daarover via haar sociale media. ‘Kameraad Stalin was en zal zijn... En hij is mijn vader! En zal dat blijven zolang ik niet crepeer’, twitterde ze vorige week.

Ze kan met deze tekst, ontleend aan de Russische twaalfdelige televisieserie Zoon van de vader der volkeren, over Stalins zoon, twee kanten op. Refereert Gulnara aan de almacht van haar eigen vader, die al haar vijanden zal vernietigen als zijn toorn hen treft? Of vergelijkt ze zichzelf met Svetlana Alliloejeva, de dochter van Stalin die in de Verenigde Staten zou sterven?

Hoe dan ook, als de oudste dochter van een dictatoriale president openlijk zegt dat de chef van de geheime dienst haar vergiftigt, dan is er iets aan de hand. En dat is ook zo in Oezbekistan, met zo’n dertig miljoen inwoners de volkenrijkste natie in Centraal-Azië en geografisch de toegangspoort naar en vanuit onrustig Afghanistan.

Niets zat haar ambities in de weg

De nu 75-jarige Islam Karimov speelt al sinds 1989 de eerste viool in Oezbekistan, aanvankelijk als eerste secretaris van de Communistische Partij in de republiek. Na de ontmanteling van de Sovjet-Unie in 1991 was hij de steeds maar herkozen president van de nieuwe, onafhankelijke staat.

Gulnara Karimova, nu 41 jaar, was nog geen 17 toen haar vader de macht over partij en land kreeg. Niets leek haar aspiraties in de weg te kunnen staan. Ze benutte alle kansen die haar vaders machtspositie bood. Gulnara is niet alleen opgeleid als wiskundige, filosoof en econoom maar presenteert zich eveneens als zangeres, danseres, modeontwerper, mecenas, mediamagnaat en diplomaat.

Ook materiële rijkdom werd haar in de schoot geworpen. In een verdeelde clanmaatschappij als de Oezbeekse tiert nepotisme welig. De postcommunistische corruptie deed de rest.

Zo kon Gulnara, naast haar werk als officieel ambassadeur in het buitenland, een reeks radio- en televisiezenders, consultancybedrijven en goededoelenfondsen exploiteren. Ook pikte ze graantjes mee van concerns die in Oezbekistan willen investeren en daarvoor handtekeningen nodig hebben, zoals het Russische telecombedrijf MTS. Gulnara kon daarvoor zorgen, in ruil voor een deel van de winst. Ook zou ze behulpzaam zijn bij witwassen. In Zwitserland en Zweden doen justitie en politie zelfs onderzoek naar haar banden met witwassers.

En uiteraard sloeg ze voor een videoclip – ze zingt en danst graag – de Franse filmster Gérard Depardieu aan de haak. Die acteur is altijd wel in voor avontuur in de voormalige Sovjet-Unie.

Volgens het Duitse weekblad Der Spiegel heeft ze zo een vermogen van bijna een half miljard euro bij elkaar gesprokkeld.

Van almacht kwam repressie

Intussen laat vader Islam Karimov de repressie de vrije loop. Niet alleen moslimterroristen worden meedogenloos aangepakt, bijvoorbeeld in de broeierige Fergana-vallei waar de dynastie-Karimov grote zakelijke belangen heeft. Elke vorm van oppositie wordt gesmoord.

Vorige week nog uitte het VN-comité tegen foltering felle kritiek. In Oezbekistan is volgens het VN-comité sprake van systematische martelpraktijken, van illegale detentie en gedwongen deportaties. Ook maakte het comité voor de zoveelste keer gewag van dwang- en kinderarbeid in de katoen, samen met olie, gas en goud het belangrijkste exportproduct van Oezbekistan.

Die repressie begint na een kwart eeuw almacht van de Karimovs de grenzen van haar effectiviteit te bereiken. Ook omdat de florissante groeicijfers van de economie (7,5 procent) niet de werkelijkheid op straat weerspiegelen. Uit het land komen berichten dat er her en der een enorme benzineschaarste is. In het zuidelijke Kokand kost een liter benzine op de zwarte markt intussen anderhalve euro, meldde onlangs radio Osodlik, de Oezbeekse zender van Radio Free Europe/Liberty.

Niet gek dus dat de regerende elite in Tasjkent in rep en roer raakte, toen begin dit jaar het gerucht circuleerde dat president Karimov door een hartinfarct zou zijn getroffen. Hij is weer ter been.

Maar veel wijst er op dat zijn entourage zich voorbereidt op het leven ná Karimov en dus alvast eigen posities inneemt. In 2015 zijn er presidentsverkiezingen. Gulnara, de oogappel van haar vader en voorbestemd hem op te volgen, is ook verzeild geraakt in die strijd.

Gulnara is daarbij het middelpunt van aanvallen uit allerlei hoeken: met name op haar corrupte stijl van leven en zaken doen. Vorige maand bereikten die aanvallen een voorlopige climax. Haar neef, een oliehandelaar met wie ze volgens een geheime video-opname intensief samenwerkte om het presidentschap in de wacht te kunnen slepen, werd gearresteerd omdat hij deel zou uitmaken van de georganiseerde misdaad.

Vervolgens werden haar charitatieve fondsen en denktanks doelwit van de belastingdienst. Niet veel later werd haar zoon, Islam junior, door de verkeerspolitie gepakt. En vorige week werden haar zenders uit de lucht gehaald en de bankrekeningen van haar Terra Groep bevroren.

Of zit haar vader erachter?

Wie regisseert deze afrekeningen? Het kunnen ministers zijn of zelfs de premier, die door Gulnara Karimova regelmatig van corruptie is beschuldigd maar weinig kon terugzeggen uit angst de president te ontrieven.

Het kan ook vader Islam Karimov zelf zijn. De autocraat van Oezbekistan heeft verschillende motieven. Volgens de Kazachstaanse versie van het tijdschrift Forbes zou Karimov uit zijn vel zijn gesprongen, toen hem foto’s uit het Franse weekblad Le Point en andere westerse media werden getoond waarop zijn oudste dochter ‘half naakt’ schitterde.

Er zijn ook signalen dat er sprake is van een schisma binnen de familie-Karimov. Haar moeder en jongere zuster Lola zouden het ene kamp vormen tegenover het andere: de pater familias en Gulnara. In een interview met de Oezbeekse BBC onthulde Lola Karimova in september dat ze haar oudste zuster al twaalf jaar niet meer had gesproken.

Gulnara reageerde door op haar beurt te ‘onthullen’ dat haar moeder in satanische rituelen gelooft. Maar vader Islam Karimov liet ze steeds buiten schot. Ook afgelopen weekeinde, toen ze via Twitter rondbazuinde dat de geheime politiechef had laten weten dat ze een toontje lager moest zingen, anders... Ter illustratie twitterde ze verhalen van Oezbeken die door de geheime dienst in elkaar waren geslagen.

Deze week meldde Gulnara dat de toestand was ‘gekalmeerd’. Maar daarmee is de strijd om de macht in Oezbekistan nog niet beslecht. Want in Centraal-Azië blijft het persoonlijke politiek.