Was de JSF maar net zo wendbaar als de PvdA

De PvdA is om: de Joint Strike Fighter kan er komen Alleen wilde PvdA-Kamerlid Angelien Eijsink dat gisteren in een debat van twaalf uur pas op het eind hardop zeggen Tot ergernis van de oppositie

Een demonstrant bij het gebouw van de Tweede Kamer waar gisteren werd gedebatteerd over de JSF. Foto Martijn Beekman / ANP

Politiek redacteuren

Eindelijk. Daar was het dan. Het ja-woord van Angelien Eijsink, Tweede Kamerlid voor de PvdA, voor de Joint Strike Fighter. Woensdagavond 6 november, 22.32 uur. Een verlammend politiek vraagstuk was daarmee ten einde. Dankzij de steun van de PvdA is er nu een Kamermeerderheid voor de meest besproken materieelaankoop van Defensie.

Het aanschaffen van de JSF en het aanschieten van de PvdA. Daar ging het gisteren van 10.00 uur ‘s ochtends tot ‘s avonds laat om in de Tweede Kamer. Het was het zoveelste cruciale, maar nog altijd niet laatste debat over de aanschaf van een nieuw gevechtsvliegtuig voor de luchtmacht dat de F-16 moet opvolgen.

Meer geld, minder toestellen en een telkens van mening veranderende PvdA; dat zijn de constanten in het nu al twaalf jaar durende parlementaire debat. Fel tegen in de oppositie, geclausuleerd vóór in de coalitie, zo strompelen de sociaal-democraten sinds 2001 over de besluitvormingsweg die leidt naar de aankoop van de geavanceerde Joint Strike Fighter.

Volgens deze wetmatigheid is het niet verrassend dat de PvdA, deze week precies een jaar regeringspartij, nu weer voor de JSF is. Er is alleen verschil met eerdere fases: het moment van de definitieve aanschaf, het point of no return is nu wel heel dichtbij.

In het verleden ging het er steeds om of Nederland zou meedoen aan het ontwikkelingsprogramma van het door de Amerikaanse vliegtuigbouwer Lockheed Martin ontworpen vliegtuig. Het echte besluit, de vervanging van de huidige Nederlandse F-16-vloot door de JSF is vanwege de politieke problemen telkens naar voren geschoven.

Op Prinsjesdag van dit jaar maakte het kabinet Rutte bekend te kiezen voor de JSF. Dat kon nadat in de weken daarvoor de PvdA-top zich hierachter had geschaard. De PvdA-achterban was niet zo ver. Een extra ledenvergadering bleek nodig om de Tweede Kamerfractie manoeuvreerruimte te verschaffen. Het Kamerdebat van gisteren was dan ook vooral een gelegenheid voor de oppositie om de PvdA uitvoerig in te wrijven dat ze opnieuw is gedraaid in haar oordeel over het gevechtsvliegtuig.

Oppositie opende het vuur

Want de partij is sinds de fractievergadering van afgelopen dinsdag inderdaad definitief om: de Joint Strike Fighter kan er komen. Defensie mag voor 4,5 miljard euro 37 Amerikaanse straaljagers kopen ter vervanging van de verouderde F-16.

Alleen wilde PvdA-Kamerlid Angelien Eijsink dat gisteren in de eerste ronde van het debat niet hardop zeggen. Ze had nog vragen, voorwaarden, eisen zelfs voor de minister. Het moest allemaal „scherper”, „helderder” dan wel „een tandje dieper”. Ze zat er nu eenmaal „vanuit de controlerende taak van de volksvertegenwoordiging.”

Omdat ze maar geen ja of nee zei, ging de oppositie los. In meer dan twintig interrupties openden zes Kamerleden het vuur op haar. D66, SP en PVV manifesteerden zich het felst. Jasper van Dijk (SP) noemde Eijsink „laf” en verweet haar „een toneelstukje” op te voeren. Ook CDA en ChristenUnie, positiever over de koop als zodanig, eisten „duidelijkheid” van Eijsink. Maar die deed wat haar partij verweten werd: draaien. Om de hete brij heen.

Het stoplicht staat op oranje

Toen D66-Kamerlid Wassila Hachchi bij de zoveelste poging haar stem verhief, wilde Eijsink wel toegeven dat „het stoplicht op oranje staat”. Maar Nederlandse stoplichten springen na een oranje licht op rood. Dat leek Eijsink ook weer niet te bedoelen. Ze verwachtte na „positieve antwoorden” van de minister dat met het JSF-project kon worden doorgereden.

SP’er Jasper van Dijk vond het inmiddels minder leuk. Hij verwachtte dat Eijsink ook na de antwoorden van de minister op haar zorgen, geen finaal oordeel zou uitspreken. Dat deed ze wel. De PvdA zegt niet meer nee maar ja. De terugtocht duurde lang. Zo gaat dat. Of zoals oud-PvdA-leider Joop den Uyl al zei: „Regeren gaat van au”.