Schaduwgevecht bij het Zeerechttribunaal

Nederland: harde Russische optreden strijdig met zeerecht

Omdat de Russen waren thuisgebleven, voerden de Nederlandse regering gisteren bij het Zeerechttribunaal over de Arctic Sunrise in Hamburg een ‘schaduwgevecht’. Er was geen dialoog. De drie juristen uit Nederland probeerden daarom een denbeeldig verweer van de Russische regering te weerleggen, zonder dat ze daadwerkelijk werden weersproken, laat staan in discussie konden gaan met de tegenpartij.

Kern van het Nederlandse betoog was dat de uitzonderingsbepalingen die Rusland voor zich opeist, niet opgaan voor het dispuut over het Greenpeace-schip en zijn dertig opvarenden, die sinds 18 september in Rusland gevangen zitten. De uitzonderingen worden in de zeerechtconventie namelijk omschreven. Zo heeft het tribunaal geen rechtsmacht bij een historisch grensdispuut, militaire acties of operaties van de Veiligheidsraad. Daarvan was nu geen sprake, betoogde de jurist René Lefeber namens het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Volgens de Nederlandse delegatie kan Rusland zich ook anderszins beroepen op het feit dat het bij ratificatie van het verdrag heeft vastgesteld dat het geen arbitrage door het tribunaal aanvaardt als een dispuut draait om zijn soevereiniteit en jurisdictie over Russische territoriale wateren.

De Nederlandse delegatie ging desondanks wel in op de argumenten die Rusland wellicht te berde had gebracht als het zich had verweerd. De juristen uit Nederland ontkenden niet dat Rusland het recht kan hebben om op te treden in zijn ‘exclusieve economische zone’ in de Barentszzee. De conventie somt niet voor niets de gevallen op waarin ordehandhaving op vrije zee en inspectie van een verdacht schip zijn geoorloofd: zoals piraterij, slavenhandel of radio-uitzendingen. De Arctic Sunrise maakte zich hieraan niet schuldig, betoogde Lefeber. Ook niet aan piraterij, zoals de Russische justitie in de ten laste legging voor het voorarrest van de dertig opvarenden bij de rechtbank in Moermansk heeft betoogd. Want de Greenpeace-activisten hebben zich, zei Lefeber, niet schuldig gemaakt aan geweld of wederrechtelijke vrijheidsberoving noch aan diefstal voor eigengewin.

Dat de Arctic Sunrise de Russische veiligheidszone van drie mijl rondom het boorplatform Prirazlomnaja in de Barentszzee heeft doorkruist, is in Nederlandse ogen ook irrelevant. Rusland heeft die drie mijl eenzijdig vastgesteld. In het verdrag is slechts sprake van een zone van 500 meter. Die internationaal erkende zone is wel door Greenpeace geëerbiedigd.

Afwezigheid

De beslissing van de regering in Moskou om bij de hoorzitting verstek te laten gaan, mocht in Nederlandse ogen evenmin een rol spelen. Rusland is bij de twee eerdere gevallen, waarin het werd gedaagd, wel komen opdagen. De afwezigheid nu is dus in strijd met de beleidslijn die de Russische regering tot nu toe zelf heeft gevolgd.

Delegatieleider Liesbeth Lijnzaad (hoogleraar internationaal recht in Maastricht) zei die breuk van Rusland met het eigen verleden te betreuren. Maar absentie kan hoe dan ook geen belemmering zijn voor het tribunaal om in ‘kort geding’ geen oordeel te vellen over de eis van de Nederlandse regering om het schip van de ketting te halen en de arrestanten vrij te laten. „Het tribunaal zelf bepaalt of het jurisdictie heeft”, voegde Thomas Henquet, jurist bij het departement van Buitenlandse Zaken er aan toe.

De Russische boycot brachten ook de rechters in een lastig parket. Normaliter kunnen rechters de voor- en tegenargumenten van beide partijen aanhoren en dan hun oordeel afwegen. Door de Russische afwezigheid moet het tribunaal nu meer een eigen juridische redeneerlijn opbouwen.

Het tribunaal in Hamburg doet vermoedelijk 22 november uitspraak.