‘Hear me!’: na 200 jaar nieuwe interpretatie openingsstrofe ‘Beowulf’

De openingsstrofe van Beowulf, het beroemde oud-Engelse gedicht, is sinds de eerste verschijning in drukvorm in 1815 verkeerd geïnterpreteerd, schrijft The Independent. En dat heeft interessante gevolgen.

De nieuwe interpretatie, van taalwetenschapper George Walkden van de University of Manchester, richt zich vooral op het eerste woord in de beginstrofe van het episch Angelsaksische gedicht: ‘hwæt’. Dat woord is sinds 1815 vertaald als ‘Listen’, ‘What ho!’, ‘Hear me!’, ‘Attend!’, ‘Indeed!’ en, in de meest recente vertaling van wijlen Seamus Heaney uit 2000, als ‘So’.


In die vertaling van Heaney luidt de opening van Beowulf als volgt:

“So. The Spear-Danes in days gone by/ and the kings who ruled them had courage and greatness/ We have heard of those princes’ heroic campaigns.”

Walkden claimt dat het eerste woord uit deze opening, volgens The Independent een van de beroemdste uit de Engelse literatuur, de afgelopen twee eeuwen verkeerd geïnterpreteerd is. De schuldige? Jakob Grimm. Hij omschreef in 1837 het woord “hwæt” als ‘puur tussenwerpsel’. Een aandachtstrekker en een middel om het publiek te laten weten dat het verhaal over held Beowulf, zo’n 1.300 jaar geleden door een onbekende auteur geschreven, op het punt van beginnen stond. Walken, zich baserend op de positie van dat specifieke Angelsaksische woord in 141 andere dichtregels, komt nu met een andere vertaling. Het eerste woord van Beowulf moet vertaald worden als ‘How’.

Een detail misschien, maar volgens Walken heeft deze nieuwe vertaling interessante gevolgen. Om te beginnen toont het volgens de taalwetenschapper aan dat het Angelsaksische publiek zich beter gedroeg dan verwacht. Er was blijkbaar geen ‘Listen’, What ho!’, of ‘Hear me!’, nodig om hun aandacht te krijgen:

“It shows that perhaps the Anglo-Saxon audiences were better behaved than we thought because it doesn’t say `Oi you, listen to this!’ Perhaps they were more appreciative”

Kennis over Beowulf is volgens Walkden relevant: het epische gedicht kan belangrijke veranderingen blootleggen:

“Our understanding of Beowulf and its language is hugely important: it tells us where we come from and how much we’ve changed.”

Walken hoopt dat toekomstige vertalers van Beowulf met zijn nieuwe interpretatie rekening zullen houden.