Samsom gooide campagne twee weken voor eerste verkiezingsdebat drastisch om

PvdA-lijsttrekker Diederik Samsom en SP-lijsttrekker Emile Roemer samen in de visagie voor aanvang van het Noordelijk Lijsttrekkersdebat in Groningen, 5 september 2012. Foto ANP / Robin Utrecht

De snelle opmars van de PvdA in de verkiezingscampagne vorig jaar volgde op een dramatisch besluit van lijsttrekker Diederik Samsom om op het laatste moment zijn campagne om te gooien. Dat blijkt uit het boek Straatcoach en Strateeg, de opkomst van Diederik Samsom van Derk Stokmans, politiek redacteur van NRC Handelsblad, dat morgen verschijnt.

De campagne waarmee PvdA-leider Diederik Samsom in 2012 kiezers en tegenstanders verraste, is pas twee weken voor het eerste verkiezingsdebat bedacht. In eerste instantie was de PvdA van plan campagne te voeren tegen maatregelen uit het zogeheten Lenteakkoord, zoals de forensentaks, de btw-verhoging en liggeld voor ziekenhuizen. Er waren al slogans verzonnen, reclameposters en flyers gedrukt om met deze boodschap kiezers te werven.

Pas nadat bij Samsom de twijfel was toegeslagen besloot de PvdA geen verkiezingsbeloften te doen, een pro-Europees verhaal te vertellen en nieuwe financiële steun aan Griekenland te accepteren. Met die campagneboodschap klom de PvdA in drie weken op van 19 tot 38 zetels, net achter de VVD, die 41 zetels haalde.

Politieke inschattingsfouten

Deze week bestaat het tweede kabinet-Rutte een jaar. Samsom en de andere geestelijke vader, VVD-leider Rutte, krijgen de kritiek dat de voorbereiding in de formatie niet gedegen genoeg was, met ondoordachte plannen (zoals de inkomensafhankelijke zorgpremie) en politieke inschattingsfouten (het ontbreken van een meerderheid in de Eerste Kamer). Maar Samsom blijkt zichzelf te zien als voorvechter van een nieuwe, open politiek, waar risico nemen om de beste resultaten te bereiken bij hoort. Zo voerde hij ook campagne.

Samsom besloot in zijn eentje campagne om te gooien

Kiezersonderzoek door het partijbureau van de PvdA had uitgewezen dat een anti-campagne het beste zou werken onder linkse kiezers. Maar tijdens een tweedaagse oefensessie voor het premiersdebat van RTL4 op het Brabantse platteland, werden de twijfels bij Samsom zo groot dat hij het bos inliep en een half uur onvindbaar bleef voor zijn medewerkers. Daar besloot hij, in zijn eentje, de campagne om te gooien.

Geen negatieve campagne

Samsom wilde zich niet met een negatieve campagne profileren. Hij had in tien jaar als Kamerlid een aversie ontwikkeld tegen politieke taboes op hervormingen en polarisatie aan het Binnenhof. Stemmen trekken door zich af te zetten tegen andere partijen, wilde hij zo min mogelijk doen. Ook dwong de campagnestrategie hem om een ‘betere Roemer dan Roemer’ te zijn. Dat kon hij niet, meende Samsom. Bovendien waren de plannen van de PvdA volgens de berekeningen van het Centraal Planbureau slecht voor groei en werkgelegenheid. Het campagnemotto van “Groei en banen” kon de PvdA niet waarmaken.

Zaterdag in NRC: Een jaar balanceren.