‘De staat moet met feiten komen over afluisteren’

Privacy First doet mee aan een zaak tegen minister Plasterk, tegen het gebruik van illegaal verkregen NSA-inlichtingen.

De Nederlandse inlichtingendiensten moeten stoppen met het gebruik van gegevens die via buitenlandse inlichtingendiensten zijn verkregen. Om dat te bereiken is een gelegenheidscoalitie van journalisten, advocaten en privacyorganisaties een rechtszaak begonnen tegen minister Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA). Journalistenvakbond NVJ doet mee, net als bijvoorbeeld onderzoeksjournalist Brenno de Winter.

Op 27 november dient de zaak bij de rechtbank in Den Haag. Privacy First, dat opkomt voor privacybelangen, doet ook mee aan de coalitie Burgers tegen Plasterk. Vincent Böhre legt uit.

Vanwaar deze samenwerking?

„Het initiatief kwam van advocaat Christiaan Alberdingk Thijm. Toen hij ons vroeg om aan te sluiten, hebben we meteen toegezegd. Wij maken ons grote zorgen over de activiteiten van inlichtingen- en veiligheidsdiensten in Nederland.

„Duidelijk is geworden dat die gegevens vaak illegaal verkregen zijn, dus niet volgens de Nederlandse wetten die gelden voor aftappen of afluisteren. We hebben daar strikte eisen voor, en als Nederlander moet je erop kunnen vertrouwen dat de veiligheidsdiensten zich aan die wetten houden. Nu blijkt dat niet het geval. Er is een vertrouwensbreuk ontstaan tussen bevolking en overheid.”

In het parlement zegt minister Plasterk van Binnenlandse Zaken ook standaard alleen dat hij óf niets weet, óf er niets over kan zeggen.

„Door de onthullingen van Edward Snowden kunnen we er niet meer van op aan dat de overheid de wet volgt, en die gegevens níet gebruikt. Wereldwijd luisterde de geheime dienst NSA mensen af. Grenzen of wetten in andere landen deden er niet toe voor de VS. En als je de geschiedenis van geheime diensten en hun onderlinge samenwerking een beetje kent, is het zeer naïef om te denken dat de Nederlandse overheid die data dan niet óók zou gebruiken, als ze via buitenlandse diensten voorhanden blijken te zijn.”

Wat moet deze rechtszaak opleveren?

„Volgens mij kan hierdoor openheid van zaken over de afluisterpraktijken komen. Het hangt er ook vanaf hoeveel lef de rechter heeft, maar hij zou bijvoorbeeld getuigenverhoren kunnen bevelen, en deskundigen een verklaring laten afleggen. Als de rechter het grondig aanpakt, kan hij ervoor zorgen dat er een onderzoek komt naar de precieze feiten.

„De staat zal met feiten moeten komen om te weerleggen dat er illegaal wordt afgetapt. Ik verwacht dat we de zaak zullen winnen. Dan moet Plasterk stoppen met het gebruik van die info én alle burgers die onrechtmatig zijn afgeluisterd, daarover informeren.”

Is dit in andere landen al gebeurd?

„Niet dat ik weet. Maar deze zaak zou een kettingreactie kunnen veroorzaken. Een gemiddelde burger kan over deze afluisterpraktijken maar heel moeilijk zelf een zaak beginnen tegen de staat. Dan zou hij als individu moeten bewijzen dat hij wordt afgetapt, hij zou een eigen belang moeten hebben. Terwijl wij nu namens het algemeen belang procederen.

„Bovendien bestaat het collectief uit mensen die een dwarsdoorsnede vormen van groepen in de samenleving waarvoor privacy extra belangrijk is. Journalisten, advocaten, en wij. Het wordt een rechtszaak met grote gevolgen.”