‘Nederland moet Snowden uitleveren’

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

Dat stond op 26 mei in nrc.next.

De aanleiding

SP en GroenLinks willen eindelijk eens duidelijkheid in het afluisterschandaal. Wordt Nederland nu wel of niet bespioneerd door de Amerikaanse geheime dienst? Enige man die het antwoord weet (en die het wil vertellen): klokkenluider Eric Snowden. SP en GroenLinks willen hem naar Nederland halen zodat hij de Tweede Kamer kan inlichten.

Klein probleempje: Snowden is ook staatsvijand nummer één van de Verenigde Staten. Daarom vroegen de twee partijen of minister Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) kan garanderen dat Snowden niet wordt opgepakt als hij Nederland bezoekt.

Die garantie kan de minister niet geven, zei hij op 29 oktober in de Tweede Kamer. We hebben immers een uitleveringsverdrag met de VS. En dit verdrag biedt „niet de gelegenheid” om „per geval te besluiten om je niet aan dat verdrag te houden”, aldus Plasterk. Met andere woorden: óók Snowden moet worden uitgeleverd, of we het nu willen of niet.

Waar is het op gebaseerd?

Snowden wordt gezocht door de VS, en Nederland heeft sinds 1983 een uitleveringsverdrag met de Amerikanen. Dat betekent dat wij mensen die in de VS worden verdacht van een misdrijf moeten aanhouden en uitleveren, zodra Amerika een verzoek daartoe indient.

En, klopt het?

Stel dat Snowden zó graag de Tweede Kamer wil informeren dat hij de gok neemt en naar Den Haag afreist. De VS zullen dan onmiddellijk om zijn uitlevering vragen. In dat geval kan Nederland niet anders dan Snowden voorgeleiden aan de rechter. Die toetst of hij mag worden uitgeleverd.

En het antwoord zal ‘ja’ zijn, voorspelt hoogleraar internationaal strafrecht Göran Sluiter van de Universiteit van Amsterdam. „De belangrijkste vraag is of de feiten waar Snowden van verdacht wordt, ook in Nederland strafbaar zijn. Dat is met het lekken van vertrouwelijke informatie het geval.”

Uiteindelijk beslist de minister van Justitie over de uitlevering. Als hij (heel veel) lef heeft, kán de minister beslissen om Snowden in Nederland te houden. Maar daarmee steekt hij wel een diplomatieke middelvinger op naar Amerika. Want als Nederland Snowden niet uitlevert, negeert het daarmee het geldende uitleveringsverdrag.

Staan er in dat verdrag dan geen gronden om uitlevering te voorkomen? Niet echt. Alleen als de VS Snowden willen opsluiten in Guantánamo Bay, of hem ter dood veroordelen, biedt het verdrag mogelijkheden om uitlevering aan te vechten. Ook moet vast staan dat hij een ‘eerlijk proces’ krijgt. Nederland heeft tot nu toe altijd zijn vertrouwen uitgesproken in het Amerikaanse rechtsysteem.

Daarnaast kan Snowdens uitlevering worden betwist door te stellen dat hij wordt vervolgd voor een politieke daad. Wat daarbij niet helpt, is dat Snowden geen politicus is. En al zóu je het kunnen aantonen, dan nog blijft staan Snowden ook naar Nederlandse maatstaven een misdrijf heeft begaan. Ook in Nederland mag je geen staatsgeheimen naar buiten brengen.

Het is slechts twee keer gelukt om uitlevering aan de VS te voorkomen, zegt strafrechtadvocaat Mark Teurlings, die zelf één van die twee zaken deed. Hij voorkwam dat de van drugssmokkel verdachte zanger Kenneth Muskiet werd uitgeleverd aan de VS. Reden: hij zou in de VS onvoldoende medische zorg kunnen krijgen. Dat argument kan Snowden ook niet aanvoeren: hij is gezond.

Toch ziet Teurlings nog wel een uitweg voor de klokkenluider. In uitleveringszaken komt het voor dat een verdachte de uitspraak van de rechter in vrijheid mag afwachten. „In die tijd kan Snowden naar Rusland vluchten”, zegt Teurlings. „Al is dat natuurlijk wel een beetje doorzichtig. Ik denk niet dat de Amerikanen erin trappen.”

Conclusie

Minister Plasterk kan niet garanderen dat klokkenluider Snowden niet wordt opgepakt en uitgeleverd als hij Nederland bezoekt. Ook voor Snowden geldt immers het uitleveringsverdrag met de VS. Daar heeft hij gelijk in, al kan de minister er ook voor kiezen om het verdrag dit keer niet na te leven. Wij beoordelen de uitspraak van Plasterk als grotendeels waar.

Ook een bewering langs zien komen die je graag gecheckt zou willen zien? Mail je suggestie naar de redactie via nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt