Jan van Zanen (VVD) nieuwe burgemeester Utrecht - ‘goed met alle lagen bevolking’

Jan van Zanen, hier sprekend als partijvoorzitter van de VVD, wordt de nieuwe burgemeester van Utrecht. Foto ANP/ Erik van 't Woud

Jan van Zanen (VVD) is voorgedragen als nieuwe burgemeester van Utrecht. De huidige burgemeester van Amstelveen volgt PvdA’er Aleid Wolfsen op, die eerder dit jaar besloot niet voor een tweede termijn te gaan. Een ruime meerderheid van de gemeenteraad sprak haar voorkeur uit voor Van Zanen.

In totaal solliciteerden er 26 mensen voor de post, maar Van Zanen en oud-FNV-voorzitter Agnes Jongerius (PvdA) leken de twee voornaamste kandidaten. De 52-jarige Van Zanen, de eerste VVD-burgemeester in de stad sinds 1999, wordt nu aanbevolen bij minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Ronald Plasterk (PvdA). Die neemt de voordracht doorgaans over. Daarna wordt de nieuwe burgemeester officieel benoemd door koning Willem-Alexander.

Van Zanen is op dit moment al ruim acht jaar burgemeester in Amstelveen. Van november 2003 tot en met mei 2008 was hij partijvoorzitter van de VVD. In Utrecht zat hij in de gemeenteraad, van 1990 tot 2002, van 1998 tot 2005 was hij wethouder van Financiën en Economische Zaken. Hij groeide op in de gemeente Edam-Volendam en was de landelijke vicevoorzitter van de JOVD. Hij studeerde rechten aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en aan Cornell University in de staat New York.

‘Veel lof voor het ‘mensenmens’ met het Haagse netwerk’

De keuze voor Van Zanen is volgens onze correspondent Enzo van Steenbergen op het oog opvallend, “want het meest linkse college van Nederland kiest een VVD-burgemeester”. Tegelijkertijd lag Van Zanen ook goed bij de linkse partijen. Vooral in zijn periode als wethouder in de stad is goed bevallen, zegt Van Steenbergen:

“In de toelichting voor de keuze voor Van Zanen hoorde je veel lof, vooral voor zijn periode als wethouder in de stad. Hij wordt gezien als echt ‘mensenmens’; hij kan heel goed met alle lagen van de bevolking overweg, van de prostituees tot de leden van de Rotary-club. Daartussen beweegt hij zich heel gemakkelijk. Daarnaast heeft hij een groot netwerk in Den Haag uit zijn tijd als partijvoorzitter. Raadsleden en vrienden van Van Zanen die ik sprak zeiden hetzelfde.”

De lokale fracties van D66, GroenLinks en VVD hebben verheugd gereageerd op de voordracht van Van Zanen, schrijft Novum. “Een burgemeester van alle Utrechters”, noemt GroenLinks-fractievoorzitter Heleen de Boer hem. Iemand met wiens ervaring Utrecht “zich nog beter kan profileren als stad van kennis en cultuur”, aldus D66-collega Klaas Verschuure. “De juiste persoon om Utrecht te besturen in deze economisch zware tijden”, volgens de VVD.

Van Zanen wachten niet direct heel prangende kwesties

Er zijn niet meteen heel prangende kwesties waar Van Zanen zich op moet gaan storten als burgemeester, legt Van Steenbergen uit:

“Wel worden de gemeentelijke diensten in de stad samengeveegd, wat een belangrijke organisatorische verandering is. En natuurlijk komen er dingen voor rekening van gemeenten, zoals de jeugdzorg. Dat zorgt voor belangrijke beslissingen. De raad zal eisen dat hij zijn sociale hart laat spreken.”

Vanmiddag werd de opvolger van Aleid Wolfsen (rechts) als burgemeester van Utrecht bekend.

Vanmiddag werd de opvolger van Aleid Wolfsen (rechts) als burgemeester van Utrecht bekend. Foto ANP/ Jerry Lampen

Wolfsen veel bekritiseerd in zijn periode als burgemeester

Huidig burgemeester Wolfsen besloot in mei dat hij niet voor een tweede termijn zou gaan. De 53-jarige Wolfsen begon in 2008 als burgemeester van Utrecht. Daarvoor was hij bijna zes jaar Tweede Kamerlid voor de PvdA.

Er gingen al langer geruchten dat Wolfsen geen tweede termijn zou zien zitten, want zijn eerste ambtstermijn verliep niet zonder enkele grote problemen. Zo was er de spraakmakende kwestie rond het weggepeste homostel in de wijk Terwijde. Het stel had tussen 2009 en 2010 meerdere keren aangifte gedaan van bedreiging en discriminatie en werd zelfs met de dood bedreigd. De oppositie verweet Wolfsen te weinig te hebben gedaan. Later gaf hij dit ook toe.

Ook was er de asbestkwestie in de wijk Kanaleneiland vorig jaar. Eind juli werd de wijk hermetisch afgezet na de vondst van asbest. Bewoners werden uit hun huizen gehaald en ergens anders ondergebracht. Een onderzoekscommissie oordeelde vernietigend over de aanpak: de communicatie naar de bewoners was niet goed en de crisisorganisatie functioneerde onvoldoende en de maatregelen waren “onnodig belastend”. Wolfsen bood hierop zijn excuses aan.

Wolfsen ook in nauw door Roma-kwestie

Eerder vorig jaar kwam Wolfsen in het nauw, omdat de gemeente een deel van de opvangkosten van de Romafamilie Nicolich had kwijtgescholden. De familie werd meerdere keren uit haar huis gezet vanwege overlast.

In 2009 liet hij een oplage van het Utrechtse huis-aan-huisblad Ons Utrecht herdrukken, omdat hij niet tevreden was met de informatie over zijn woonkostenvergoeding.

Wolfsen werd in zijn periode als burgemeester onderwerp van een politiek spel, zo zei correspondent Enzo van Steenbergen eerder:

“Hij lag meerdere keren onder vuur en er waren momenten dat hij gered moest worden door de coalitie. Zo werd hij zelf ter discussie gesteld. Het verzwakt je positie natuurlijk als je gered moet worden, als burgemeester sta je daar normaal boven.”