Gewoon wederhoor vragen aan de baas van het drugskartel

In Guatemala loopt de pers aan de leiband van bedrijven. De jonge online krant Plaza Pública gaat daar tegenin.

Spotprent over de ‘narco’s, drugshandelaren, in Guatemala . Illustratie Plaza Pública

Guatemala-Stad. Als een nieuwswebsite binnen zes maanden na oprichting op de radar van Julian Assange verschijnt, dan doet de redactie iets goed. Twee jaar geleden zocht WikiLeaks wereldwijd mediapartners om geheime diplomatieke post uit de VS mee te delen. In Guatemala koos de klokkenluiderssite niet voor het zestig jaar oude dagblad Prensa Libre of het in 1996 opgerichte kritischere El Periódico. De gelukkige ontvanger van bijna duizend gelekte documenten in Guatemala was de piepjonge online krant Plaza Pública.

Het zegt iets over het succes van Plaza Pública, maar ook over de reputatie van de Guatemalteekse traditionele pers. Hoewel directe staatscensuur tegelijk is opgehouden met de burgeroorlog in 1996, zijn er nog diverse machten die impliciet druk uitoefenen op de pers. „Er is een economische afhankelijkheid van het bedrijfsleven”, zegt hoofdredacteur Enrique Naveda van Plaza Pública. Wanneer een redactie te kritisch over een bedrijf schrijft, moet de advertentieafdeling vrezen voor zijn inkomsten.

Dat probleem heeft Plaza Pública niet. De site leunt voor 60 procent van zijn inkomsten op de hoofdstedelijke Universiteit Rafael Landívar. De overige inkomsten haalt het binnen via fondsenwerving, vooral van de Nederlandse ontwikkelingsorganisatie Hivos en de Open Society Foundations van miljardair George Soros.

De redactie – nog geen twintig man, voornamelijk twintigers en dertigers – huist op de campus van de universiteit. Plaza Pública probeert voorbij de waan van de dag te kijken, zegt de hoofdredacteur. „We interesseren ons in sociale conflicten, die in Guatemala vaak te maken hebben met bedrijven die grondstoffen willen delven ten koste van het milieu en de inheemse bevolking.” Bijna de helft van de inwoners van Guatemala is inheems en bevindt zich aan de onderkant van de samenleving. „We willen ruimte geven aan mensen die je anders niet hoort.”

Ook probeert Plaza Pública de journalistieke standaard in het land te verhogen. In een artikel waarin de site beschrijft dat multinational Del Monte een vermeende drugshandelaar zou hebben ingeschakeld om vakbondsleden te intimideren, wordt ook de ‘narco’ in kwestie om een reactie gevraagd. Hoor en wederhoor. Angst voor de machtige drugskartels hebben ze niet, omdat ze in de hoofdstad relatief beschermd zitten, zegt redactiechef Alejandra Gutiérrez Valdizán.

Maandelijks bezoeken 100.000 mensen de site. Hoewel weinig mensen thuis een computer hebben, krijgen steeds meer Guatemalteken toegang tot internet via smartphones. Veel lezers op het platteland, wiens inwoners minder goed opgeleid zijn, heeft Plaza Pública „helaas” nog niet. „Onze artikelen zijn geen gemakkelijk leesvoer”, erkent Navena. Om toch de lager opgeleide bevolking te informeren, verschijnt er geregeld een podcast met een versimpelde versie van de verhalen.

www.plazapublica.com.gt