Een flamboyante held die handelde in lucht

Zakenman Eike Batista behoorde in 2012 nog tot de tien rijksten van de wereld Hij verkocht ‘potentie’ – het bleek niet meer dan lucht En nu stevent de held van de Braziliaanse economie af op bankroet

Zo liet Eike Batista zich graag fotograferen: in zijn huis in Rio de Janeiro, met op de achtergrond zijn Mercedes prominent in de woonkamer. Foto hollandse hoogte

Correspondent Brazilië

Breed lachend, zijn handen in verrukking dichtgeknepen. Zo liet Eike Batista zich graag fotograferen in zijn woning in Rio de Janeiro. Op de achtergrond zijn Mercedes, die hij prominent in de woonkamer parkeerde.

Die Mercedes zal nu in de verkoop moeten. Eike Batista, vorig jaar nog de rijkste man van Brazilië, stevent af op een faillissement. Lange tijd symboliseerde hij de explosief groeiende Braziliaanse economie. Sinds die stagneerde, raakte ook Batista financieel in een vrije val.

Eind vorige week vroeg hij bescherming aan tegen de schuldeisers van zijn oliebedrijf OGX. Hij spiegelde investeerders grote hoeveelheden olie voor. Nadat in juni was gebleken dat die schromelijk overdreven waren, daalde de marktwaarde van OGX tot een minimum. Met OGX financierde Batista zijn andere bedrijven. Zijn imperium zakt nu ineen.

In maart 2012 schatte zakenblad Forbes het vermogen van Batista (56) nog op 34,5 miljard dollar. Hij was daarmee een van de tien rijksten ter wereld. Op dat hoogtepunt bezat hij meer dan bijvoorbeeld Mark Zuckerberg van Facebook, maar moest nog wel ondernemers als de Mexicaan Carlos Slim (rijkste man) en Bill Gates boven zich dulden. Vol bravoure riep Batista dat hij binnen vijf jaar de allerrijkste zou zijn.

Eike Batista groeide op in de kleine en rijke elite van Brazilië. Hij is de zoon van een voormalige minister van Energie en Mijnen en tevens baas van mijngigant Vale. Hij studeerde in Duitsland, maar brak die studie af en begon een goudhandel in de Amazone. Op zijn 25ste bedroeg zijn vermogen 6 miljoen dollar.

Batista bouwde zijn imperium vanuit het buitenland op, via mijnbouwbedrijven in Canada en Chili. In de jaren nul breidde hij verder uit naar Brazilië, dat gouden jaren beleefde met een torenhoge grondstoffenprijs en een snel uitdijende middenklasse. Batista stampte zes beursgenoteerde bedrijven uit de grond. Allemaal met een X in de naam: een symbool voor oneindig vermenigvuldigende groei. Zijn overkoepelende EBX-groep deed in olie, energie en logistiek, in mijnbouw, scheepsbouw en kolen. Naar nu blijkt bouwde hij zijn imperium vooral op de potentie van Brazilië: mogelijke olievondsten en grondstoffen plus een vermoedelijk doorgroeiende middenklasse. Batista bleek een meester in het creëren van buzz op het juiste moment. Nog voor er sprake was van een degelijk gestructureerd bedrijf had hij al talloze investeerders binnengehaald.

Knuffelkapitalist voor links

Het geld stroomde binnen en Batista ontpopte zich als flamboyante playboy: hij trouwde een carnavalskoningin en reisde vooral per privéjet. Projecten namen megalomane proporties aan: Porto Açu, een haven ten noorden van Rio de Janeiro, had in 2015 het op twee na grootste havencomplex ter wereld moeten zijn (de bouw ligt al maanden stil). Een arbeidersstad in aanbouw noemde hij het Venetië van de tropen.

Iedereen wilde met Batista worden gezien, zelfs de regerende linkse arbeiderspartij PT. Die wilde, met de openlijke steun van president Rousseff, laten zien dat kapitalisme wel degelijk kan in een grotendeels door de staat geleide economie. Roussef noemde Batista „onze standaard, onze verwachting en bovenal, de trots van Brazilië als zakenman in de private sector”. Maar het potentieel dat Batista gepassioneerd verkocht bleek een luchtkasteel. Het ene na het andere bedrijf kwam in de problemen. „Hij bundelde lucht en verkocht die”, zei Miriam Latão, econoom en columnist van de krant O Globo. „Die euforie heeft veel mensen misleid.”

De onvervulde belofte van de Braziliaanse economie, die in 2010 nog met 7,5 procent groeide tegenover 0,9 procent in 2012, werkte ook niet in het voordeel van Batista. De grondstoffenprijs daalt, de door de overheid beloofde verbeteringen in infrastructuur komen niet van de grond.

Sinds het bergafwaarts gaat, keert langzamerhand iedereen zich tegen hem. Zijn bondgenoten, maar ook de media die Batista graag als voorbeeld van het nieuwe Brazilië etaleerden.

Ook privé kreeg Batista het te verduren. Zijn oudste zoon Thor werd in juni veroordeeld voor het doodrijden van een fietser, in een Mercedes van hetzelfde model als Batista in zijn woonkamer tentoonstelde. Over de verkoop van die Mercedes is niets bekend. Zijn vliegtuig en zeiljacht staan wel al geruime tijd te koop.