Zijn we anders over onszelf gaan denken dankzij de pc?

Hoe heeft de computer ons psychisch veranderd? Dat is een vraag die onmogelijk te beantwoorden is. De wereld verandert voortdurend, op een bepaald moment kwamen er computers, maar er is geen parallelle wereld waarin die computers niet kwamen. Waarin mensen nu nog steeds de witte correctielak van hun schrijfmachineletters moeten krabben omdat ze te snel over hun foutjes heen typen. Waarin mensen die een telefoongesprek voeren nog op de plek moeten blijven staan waar het telefoonsnoer uit de muur komt. Waarin een geschreven berichtje er minstens een dag over doet om de ontvanger te bereiken, tenzij je per letter veel geld wilt betalen. Waarin ingewikkelde berekeningen moeten worden nagerekend en nog eens nagerekend.

De manier waarop de meeste mensen in zo’n fictieve, computerloze, parallelle wereld leven en werken verschilt totaal van onze huidige wereld. Wij, met onze computers, krijgen natuurlijk meer voor elkaar. Maar we hoeven minder zelf te onthouden en te berekenen, dus dat kunnen we vast minder goed dan in die fictieve, parallelle wereld. Maar zijn we bijvoorbeeld aardiger, minder aardig, nog even aardig? Ambitieus? Competitief? En zijn we anders over onszelf gaan denken, dankzij de computer? Het is allemaal niet goed te meten, wat sommige cultuurpessimisten er ook over te mekkeren hebben.

Vorig jaar publiceerden Groningse onderzoekers een studie die nog een beetje in de buurt kwam: ze ondervroegen 93 Ethiopische kinderen van 12 tot 16 jaar die een jaar eerder, in het kader van One Laptop Per Child, een laptopcomputer hadden gekregen. En ook 76 kinderen van dezelfde school die géén laptop hadden gekregen. Minder dan 1 procent van de mensen had daar een computer, waarvan nog niet de helft met internetaansluiting. (Hier heeft 94 procent internet.)

Alle kinderen vonden het belangrijk gehoorzaam te zijn en anderen te helpen, bleek uit het onderzoek – traditioneel Ethiopische waarden. Maar alleen kinderen met een nog werkende laptop (er waren er 24 stukgegaan) vonden het daarnaast ook belangrijk uniek en creatief te zijn en hun eigen beslissingen te kunnen nemen – traditioneel meer westerse, individualistische waarden. Uit ander onderzoek bleek bovendien dat de kinderen met laptops gelijkheid tussen mannen en vrouwen belangrijker vonden. Kinderen met laptops waren dus traditioneel Ethiopisch gebleven én westerser geworden.

Computers veranderen mensen én laten hen hetzelfde blijven, daar komt het op neer. Je kunt trouwens ook allerlei andere conclusies uit dit onderzoek trekken. Bijvoorbeeld deze: als er geen mensen zijn die onze computers ondersteunen en repareren, kunnen we wel inpakken. Zonder techsupport zijn we helemaal nergens.