Pakistan vreest einde vredesberaad na liquidatie Talibaan-chef

De woede over de liquidatie, vrijdag, van Talibaanleider Mehsud is groot. De minister van Binnenlandse Zaken sprak van ‘een aanval op de vrede’.

Een Pakistaanse fundamentalistische activist schreeuwt leuzen tegen Amerika na de drone-aanval, die Talibaan-leider Hakimullah Mehsud vrijdag het leven kostte Foto AFP

Toen in 2009 de toenmalige leider van de Pakistaanse Talibaan, Baitullah Mehsud, werd gedood tijdens een Amerikaanse drone-aanval, luidde de kop in het invloedrijke Pakistaanse dagblad Dawn: ‘Daar zijn we vanaf, Baitullah gedood’. Maar de laatste jaren is er veel veranderd. Bij de dood van Baitullah’s opvolger Hakimullah Mehsud, die vrijdag eveneens vanuit een robotvliegtuigje werd gedood, benadrukken Pakistaanse media de woede die de aanval oproept.

De opstand van de Talibaan in het noordwesten van Pakistan heeft al tienduizenden levens gekost. Het Pakistaanse leger voerde offensieven uit in Zuid-Waziristan en de Swat-vallei, ooit een populaire skibestemming niet ver van de hoofdstad Islamabad, en drong de Talibaan terug. Maar ze zijn niet verslagen, getuige gevechten in de Tirah-vallei in september. Pas na een maand van zware strijd werden de Talibaan-strijders er verdreven. Het leger zou het nog niet aandurven Noord-Waziristan aan te vallen, het centrum van de Talibaan-opstand en het stammengebied waar Hakimullah werd gedood.

Groeiend verzet tegen drones

In de loop der jaren is het verzet tegen de Amerikaanse drone-aanvallen, waarbij sinds 2004 al ruim 2500 burgers zouden zijn gedood, sterk gegroeid. Eerdere Pakistaanse regeringen leverden achter de schermen inlichtingen. Premier Nawaz Sharif zegt voor eens en altijd een einde aan de campagne te willen maken. Die boodschap bracht hij nog twee weken geleden persoonlijk over aan president Obama in Washington, waarna toch weer twee drone-aanvallen volgden.

Hakimullah Mehsud was leider van de Tehrik-e-Taliban (TTP), de Pakistaanse Talibaan-beweging van zo’n 30 anti-Amerikaanse strijdgroepen. De aan al-Qaeda gelieerde TTP steunt de Afghaanse Talibaan in hun strijd tegen de Amerikanen. Tegelijk voert de beweging een jihad tegen het ‘on-islamitische’ Pakistaanse staatsbestel. In 2010 eiste Mehsud de verantwoordelijkheid op voor de mislukte aanslag met een autobom op Times Square in New York.

Hoewel Mehsud werd gevreesd om zijn wreedheid en werd beschouwd als een nationale bedreiging, reageerde Pakistan woedend op zijn dood. Imran Khan, de populaire leider van oppositiepartij PTI, kondigde aan de Amerikaanse aanvoer van materieel naar Afghanistan te zullen stilleggen. Zijn partij leidt de regering van Khyber Pakhtunkhwa, de provincie waar de bevoorradingstrucks doorheen gaan. Eerder zei Khan dat Pakistaanse F-16’s Amerikaanse drones uit de lucht moesten schieten. Voor beide zaken heeft hij instemming nodig van het nationale veiligheidskabinet, waarin ook het machtige leger zitting heeft. Volgens Pakistaanse bronnen zou dat veiligheidskabinet in de loop van vandaag bijeenkomen om te beslissen over de voortgang van de relaties met de Verenigde Staten.

De dood van Mehsud komt op een delicaat moment. Een dag voor de drone-aanval kondigde de Pakistaanse regering aan dat eindelijk de langverwachte vredesbesprekingen met de Talibaan van start zouden gaan. Een groep mullahs stond klaar om daartoe naar de Talibaan-leiders te reizen. Drie weken eerder had Mehsud aangekondigd open te staan voor „serieuze gesprekken”. De eerste avances van de regering, afgelopen zomer, waren door de TTP echter beantwoord met een serie aanslagen waarbij zo’n 140 doden vielen.

Een zichtbaar boze minister van Binnenlandse Zaken Chaudry Nisar Ali Khan, noemde de dood van Mehsud „een aanval op de vrede in de regio door Amerika”. Het is echter niet uitgesloten dat het Pakistaanse leger een rol heeft gespeeld bij de aanval. De aftredende legerchef Kayani heeft herhaaldelijk gezegd dat de strijd tegen de Pakistaanse Talibaan de hoogste prioriteit heeft. In het verleden werkte de Amerikaanse inlichtingendienst CIA samen met haar Pakistaanse tegenhanger ISI bij het vaststellen van doelen voor de drone-aanvallen in het Pakistaans-Afghaanse grensgebied. Opmerkelijk is dat onlangs de Pakistaanse strijdkrachten een rapport publiceerden waarin ze het aantal burgerdoden bij de drone-aanvallen sinds 2008 op slechts 67 hielden, veel minder dan internationale onderzoekers aannamen.

Twijfel over rol van het leger

Volgens de Pakistaanse defensieanalist en Talibaan-kenner Imtiaz Gul, geciteerd in The Christian Science Monitor, is het goed mogelijk dat het Pakistaans leger en de inlichtingendiensten betrokken waren bij Mehsuds dood. „Dit is een zeer zware klap voor de TTP. Vier of vijf belangrijke mensen zijn gedood. Dat zou waarschijnlijk niet mogelijk zijn geweest zonder informatie vanaf de grond.”

Verwacht wordt dat de Pakistaanse Talibaan Mehsud zullen wreken met een serie aanslagen, zoals ze ook deden toen eerdere leiders door drones werden geliquideerd. Op de langere termijn hoeft Mehsuds dood echter vredesbesprekingen niet onmogelijk te maken. Mehsud was sceptisch over onderhandelingen, maar stond onder druk van een gematigder factie binnen de TTP. Met zijn dood zou die meer invloed krijgen, meldden Pakistaanse media. Inmiddels is een tijdelijke opvolger van Mehsud aangewezen door de TTP. Het betreft Asmatullah Shaheen Bhittani, die niet onwelwillend tegenover onderhandelingen zou staan. Dit weekeinde weigerde hij te zeggen of die zouden doorgaan, maar hij blies de gesprekken niet af.

Het is overigens onduidelijk hoe beide partijen tot elkaar kunnen komen als de Talibaan blijven eisen dat de democratie wordt vervangen door een op islamitische wetgeving (sharia) gebaseerd emiraat.