Malala

Hartveroverend was het optreden van Malala Yousafzai vrijdagavond in het tv-programma College Tour van Twan Huys bij de NTR. Hartveroverend én verbazingwekkend.

Nooit eerder heb ik zo’n bevlogen, welsprekend, verstandig en ambitieus 16-jarig meisje gezien; een meisje dat nota bene in Pakistan ternauwernood een moordaanslag door de Talibaan heeft overleefd. De uitzending was een belevenis, alsof je naar een wereldwonder zat te kijken. Ook dankzij Huys en de studenten, die haar empathisch, maar niet sentimenteel vragen stelden.

Elke vraag beantwoordde ze zonder aarzeling, behalve die onschuldig lijkende vraag of ze naar een concert van Justin Bieber zou willen. „Ik weet het niet”, zei ze, „als mijn vader het goed zou vinden….” En die vader, op de tribune aanwezig, antwoordde: „Als ze dat graag wil.” Waarop Malala nuchter reageerde: „Als ik het thuis zou vragen, zouden ze zeggen: wat heb je eraan, je gaat niet naar die jongen toe.’’

Daar zag ik de kiem van een niet gering generatieconflict. Zoiets schemerde ook door bij een vraag naar verliefdheden. „Het is erg moeilijk om tegen je vader te zeggen dat je verliefd bent”, zei Malala. Maar, voegde ze eraan toe, als zij niet verliefd mocht zijn – dan haar broers ook niet.

Kort tevoren had ze scherp vastgesteld: „Wij (vrouwen) zijn niet zo hard tegen de jongens en de mannen als de mannen tegen ons.” Ze wilde maar zeggen: gelijke rechten voor mannen en vrouwen, dat moet ook in de islam mogelijk worden.

Mede door die twee momenten rezen er bij mij ook enkele ongemakkelijke vragen, die te maken hadden met de relatie tussen vader (de moeder kwam helaas nauwelijks ter sprake) en dochter. Ik vond Malala af en toe wel erg vroegoud en vastberaden overkomen, vooral toen haar mogelijke rol in de Pakistaanse politiek ter sprake kwam. Ze kon nauwelijks wachten om premier te worden, zei ze in ernst. Op een oud filmpje hoorden we haar nog zeggen dat ze arts wilde worden, maar haar vader zag eerder een politicus in haar, al mocht ze het zelf beslissen.

Welke rol speelt deze vader, Ziaudin Yousafzai, tevens mensenrechtenactivist, op de achtergrond? In hoeverre wordt Malala door hem beïnvloed en gestuurd? Is bij zo´n jong meisje niet uiterste terughoudendheid geboden? Deze uitzending was misschien minder geschikt voor dergelijke vragen, maar toch was het voor de NTR een beetje pijnlijk dat ik ze de volgende dag wél in de Volkskrant beantwoord zag. Loes Reijmer schreef een boeiende reconstructie van de opkomst van het fenomeen Malala.

Malala heeft al grote commerciële waarde. Haar autobiografie leverde het gezin Yousafzai 2 miljoen euro op en er zijn al allerlei Malala-parafernalia, zoals slabbetjes en pyjama’s, in omloop. De journalist Adam B. Ellick van The New York Times, die twee documentaires over haar maakte, heeft gezegd: „Haar ambitieuze vader heeft de grootste invloed op haar leven. De manier waarop hij Malala pushte om onderdeel te worden van de strijd, deed me soms denken aan ouders die willen dat hun kind tenniskampioen wordt, of winnaar van een schoonheidswedstrijd.”

In College Tour beklemtoonde de vader dat het leven van zijn dochter hem dierbaar is. Toch is gebleken dat hij grote risico’s heeft genomen toen hij haar herkenbaar liet optreden in genoemde documentaires. De moordaanslag van de Talibaan volgde daarna.

Vaders wil moet niet altijd wet worden.