‘Het Noord-Ierse vredesproces is als fietsen – als je niet doortrapt val je om’

De spanning in Noord-Ierland tussen katholieken en protestanten neemt weer toe. Oud-gezant Richard Haass zoekt een uitweg.

Vijftien jaar na het Goede Vrijdag-akkoord blijft het onrustig tussen katholieken en protestanten in Noord-Ierland. Juist de afgelopen dagen nam het geweld toe: de Britse minister voor Noord-Ierland en hoge politiefunctionarissen ontvingen bombrieven. De Amerikaanse diplomaat Richard Haass moet een oplossing vinden voor de meest netelige kwesties die tot geweld leiden: de oranjemarsen, vlaggen op openbare gebouwen, en de omgang met het verleden.

U heeft een ambitieus doel, eind december wilt u al met aanbevelingen komen.

„Ik was in Belfast, Londen en nu Dublin. Uit alle gesprekken die ik voer, met de regeringen, de vijf politieke partijen, maar ook met verschillende organisaties en gewone individuen, blijkt dat er een diep en hevig verlangen is naar een normale samenleving. Dus ik ben optimistisch: men wil voortbouwen op het Goede Vrijdag-akkoord.”

Juist de afgelopen dagen nam het geweld toe: de Britse minister voor Noord-Ierland, en hoge politiefunctionarissen ontvingen bombrieven.

„Dat is onaanvaardbaar, gewoonweg onaanvaardbaar. Men zou niet moeten willen terugkeren naar een tijd van geweld, zeker niet omdat er in de afgelopen vijftien jaar zoveel vooruitgang is geboekt. Als er een legitiem geschil is, dan is er nu een plek waar dat kan worden uitgevochten: een parlement.

„Ik werkte samen met [oud-minister van Buitenlandse Zaken en generaal] Colin Powell. Die zei: kapitaal is laf. Noord-Ierland concurreert met elke iedere vierkante kilometer in de wereld om investeringen; investeerders komen niet naar een land dat hen afschrikt. Niemand profiteert ervan.”

Zijn er kwesties die overeenstemming in de weg staan? Zoals het vredescentrum dat in de voormalige Maze-gevangenis zou komen, maar waartegen verzet was?

„Ik heb geen mening over dergelijke details, maar ik weet dat we niet met een schone lei beginnen. We moeten kijken naar welke kwesties belangrijk zijn, en hoe we voortgang kunnen boeken. Dit is een ingewikkeld proces, maar het is geen alles of niets onderneming. Ik geloof niet in woorden als deal breaker.”

Protestanten willen eind november een mars houden, op een van de drukste winkeldagen voor Kerst. Zou dat verboden moeten worden?

„Ik ben niet verantwoordelijk voor hoe Noord-Ierland wordt geleid, laat dat duidelijk zijn. Mijn rol is om te proberen nog voortslepende, splijtende zaken op te lossen. Ik zal aanbevelingen doen en dan is het aan degene die operationele verantwoordelijkheid hebben die in de praktijk uit te voeren. Ik werk op macroniveau, niet op microniveau.”

Ziet u op macroniveau verbetering nadat u in 2003 bent afgetreden als gezant?

„Het feit dat ik hier ben, zegt alles. De partijen beseffen dat ze het niet eens kunnen worden, maar dat wel willen zijn, en hebben hulp van buitenaf ingeroepen. Het idee leeft dat het vredesproces een fiets is: je moet blijven trappen, anders val je om.

„En men is duidelijk bereid om moeilijke beslissingen te nemen. Waarom zou ik anders zijn gevraagd? Natuurlijk, de duivel zit in de details. Maar laten we zien hoever we komen.”