Een officier moet risico’s nemen

Ex-gedeputeerde van provincie Noord-Holland staat terecht voor fraude. „Hij runde de overheid als zijn eigen bedrijf.”

Foto Hollandse Hoogte

In vastgoedkringen is het een begrip: de MIPIM. Eén keer per jaar worden op de onroerendgoedbeurs in Cannes ervaringen en visitekaartjes uitgewisseld.

Ton Hooijmaijers, provinciebestuurder van Noord-Holland, is een fan. Maar in 2009 gebeurt er iets dat hem niet zint. Een ambtenaar reserveert voor hem een hotelkamer ver buiten het beursgebied. De reistijd bedraagt een uur. Hooijmaijers boekt een helikopter en declareert de kosten als lunch bij de provincie.

De provincie doet geen aangifte tegen de gedeputeerde, die beweert dat zijn secretaresse het bonnetje van Amazing Pictures voor een lunch aanzag. „Maar het voorval typeert hem wel”, zegt emeritus hoogleraar beleidswetenschappen Hans van den Heuvel, die onderzoek deed naar de bestuurscultuur van de provincie Noord-Holland, tussen 2003 en 2011. „Hooijmaijers runde de overheid als ware het zijn eigen bedrijf. Alles ging op kosten van de zaak.”

Vandaag begon de rechtszaak

Vandaag begon de rechtszitting tegen Hooijmaijers. Hij wordt verdacht van fraude, omkoping en witwassen in de periode dat hij VVD-bestuurder in Noord-Holland was. Volgens het Openbaar Ministerie (OM) nam hij 1,6 miljoen euro aan smeergeld aan. Het meeste zou van bouwbedrijven afkomstig zijn.

Wie is Hooijmaijers? Wat drijft hem? En klopt het beeld dat Van den Heuvel in zijn vorig jaar verschenen rapport Ondernemend bestuur van Hooijmaijers schetst: een intimiderende bestuurder die zich bij de realisatie van projecten niet laat hinderen door regels en „lastige ambtenaren”.

Antonie Martinus Cornelis Alfred Hooijmaijers wordt in 1961 in Deventer geboren in een VVD-nest. Via mavo, havo en vwo bereikt hij de universiteit. Aan de VU in Amsterdam studeert hij bestuurskunde en politicologie.

Op zijn 24ste wordt hij secretaris promotie en ledenwerving bij de liberale jongerenorganisatie JOVD. „Hij was een sterke campaigner”, zegt medebestuurslid Eric Balemans. „Iemand die bierviltjes en pennen liet bedrukken in een tijd dat dat in Nederland nog ongebruikelijk was.”

Voor anderen is Hooijmaijers „eigengereid” en „solistisch”. Niet iedereen waardeert dat hij zonder ruggespraak financiële deals sluit. Na negen maanden stapt Hooijmaijers uit het JOVD-bestuur. „Het zou mij niet verbazen als hem dringend geadviseerd is de eer aan zichzelf te houden”, zegt een ingewijde.

Hooijmaijers richt in zijn studententijd een bedrijfje op in boodschappenbezorging, dat hij later verkoopt aan Albert Heijn. Maar ook de politiek blijft trekken; in 1990 belandt hij voor de VVD in de Amsterdamse gemeenteraad. „Hij kwam via de deelraad van Buitenveldert”, vertelt oud-fractievoorzitter Anne Lize van der Stoel. „Dat was een hele andere cultuur, maar hij paste zich snel aan.”

Hooijmaijers viel volgens haar wel op door onconventionele ideeën. „Hij stelde voor de zuidelijke IJoever tot ontwikkeling te brengen door die in stukjes te knippen. En hij wilde paalrot in de stad met kunststof te lijf gaan. Zijn ideeën riepen in eerste instantie hoon op, maar bleken toch te kloppen. Ton maakte geen spektakel om het spektakel. Zijn plannen waren goed onderbouwd.”

„Hij is niet de man van ideologische vergezichten, maar van de praktische aanpak”, zegt Ferry Houterman, oud-fractieleider van de VVD en vriend van Hooijmaijers. „Een soort ombudsman die misstanden meteen wil aanpakken. Hij drukt zich ook uit als de gemiddelde Nederlander: heel direct.”

Hóé direct merkte Frank Köhler, GroenLinks-voorman in Amsterdam. Hooijmaijers pakte hem hard aan op zijn taxibeleid en kostenraming van de Noord/Zuidlijn. „Zelfs een GroenLinks-wethouder mag niet met criminelen onderhandelen”, zei hij over Kohlers gesprekken met taxicentrale TCA. En over diens kostenraming van de Noord/Zuidlijn: „Zo’n GroenLinkser weet vast veel van bomen en planten, maar toch niet van zakelijk cijferen.”

‘Hij wilde gezien worden’

Volgens Job Cohen heeft Hooijmaijers last van grootheidswaan. „Hij probeerde zichzelf voortdurend op de voorgrond te duwen”, zegt de voormalig burgemeester van Amsterdam. „Hij wilde ertoe doen. Gezien worden. Terwijl zijn beleidsdaden op mij geen grote indruk maakten.”

Toch weet Hooijmaijers zijn politieke ambities te verwezenlijken. Als Pauline Krikke het wethouderschap economische zaken in 2001 verruilt voor het burgemeesterschap van Arnhem, steekt hij zijn vinger op. Dat leidt tot verdeeldheid binnen de fractie. „Ton was nooit met corruptie in verband gebracht, maar stond wel bekend als een rommelaar”, zegt voormalig afdelingsvoorzitter Ed Sinke. „Hij gaf betaald advies aan de bouwwereld over vergunningen. Het kwam niet in hem op dat je als politicus onder een vergrootglas ligt en dat je alle schijn van belangenverstrengeling moet vermijden.”

Als het Hooijmaijers niet lukt een Tweede Kamerzetel te bemachtigen, doet hij in 2003 met succes een gooi naar het lidmaatschap van Provinciale Staten. Twee jaar later profiteert hij opnieuw van het tussentijds vertrek van een collega. Hij wordt lid van het provinciaal bestuur en krijgt de portefeuille Ruimtelijke Ordening, Schiphol en Financiën. „In die functie had Hooijmaijers een grote vrijheid van handelen”, zegt Van den Heuvel, die tientallen klachten over diens bestuursstijl verwerkte in Ondernemend bestuur. „Hij was zeer autoritair en beschouwde kritische ambtenaren als obstakels.”

In het rapport komt Hooijmaijers naar voren als iemand die zichzelf als onaantastbaar beschouwt: „De bestuurder meent zich, vanwege het door hem ervaren succes, veel zo niet alles te kunnen permitteren.” Hij neemt het „steeds minder nauw” met de regels. „Zo worden stelselmatig privérelaties voor zakelijke doeleinden ingeschakeld zonder daarbij de benodigde transparantie te betrachten.” Het declareren van een helikoptervlucht als lunch is daarvan een goed voorbeeld, aldus Van den Heuvel.

Family man met een klein hartje

Maar er zijn ook mensen die Hooijmaijers typeren als een family man met een klein hartje. „Hij kwam regelmatig naar wedstrijden kijken met zijn vrouw en kinderen”, zegt Ronald Buys, ex-directeur van American-footballclub Amsterdam Admirals. „Niet alleen vanuit zijn functie als wethouder economische zaken. Hij was ook echt een liefhebber van de sport.”

Jack Deen is directeur van een school in Amsterdam voor meervoudig handicapten. Hij vertelt dat Hooijmaijers acht jaar lang de stuwende kracht was achter een stichting die er via fondsenwerving voor zorgde dat kinderen met rolstoel en al op werkweek konden. „Hij begreep heel goed dat onze kinderen vaak weggestopt worden”, zegt Deen. „Hij sprak ze toe op een authentieke manier.”

Eén uitspraak van Hooijmaijers is Deen altijd bijgebleven: in het Israëlische leger lopen de officieren voorop, maar zij worden ook als eerste doodgeschoten. De directeur: „Ik heb hem dat wel vier keer horen zeggen. Hij geloofde er heilig in dat leidinggevenden risico’s moeten nemen. Zo’n instelling dwingt respect af. Maar als je hem te ver doorvoert, kan het je ook de das omdoen.”