De lijsttrekker weet nog van niets

Veel partijen hebben nog geen Europees verkiezingsprogramma Dus hebben de nieuwe lijsttrekkers niet echt iets te melden over de Europese koers van hun partij En we kennen de meesten ook niet

Esther de Lange wordt gefeliciteerd door Sybrand van Haersma Buma, nadat ze zaterdag is gekozen tot CDA-lijsttrekker voor de Europese verkiezingen in mei 2014. Rechts staat europarlementariër Wim van de Camp (die ook kandidaat-lijsttrekker was). Foto ANP

Politiek redacteuren

PvdA’er Robbert Baruch, kandidaat-lijsttrekker voor de Europese verkiezingen, weet ook wel dat bijna niemand hem kent. „Er zou hier iemand moeten staan met de statuur van Frans Timmermans, onze minister van Buitenlandse Zaken”, zegt hij in een debat in Amsterdam met de drie andere kandidaten. Ze zijn bijna net zo onbekend als hijzelf: Zita Schellekens, Bernard Naron en Paul Tang. Baruchs verklaring: „In onze partij zijn mensen bang hun nek uit te steken, omdat ze meteen worden afgebrand.”

De tijd dat vooral uitgerangeerde politici naar Brussel gingen – ‘stuur je opa naar Europa’ – is allang voorbij. Europa, zou je denken, doet ertoe in tijden van crisis en begrotingstekorten. Maar ook bij andere partijen dan de PvdA zijn geen grote, nieuwe namen tussen de kandidaat-lijsttrekkers voor de Europese verkiezingen van mei 2014. Wel ‘oude’, van kandidaten die ook vijf jaar geleden meededen.

Leden kiezen

De VVD-top wees Hans van Baalen al maanden geleden aan als lijsttrekker. Bij de SP lijkt Europarlementariër Dennis de Jong de meeste kans te maken – de partijtop en de afdelingen gaan erover. Bijna alle andere partijen organiseren een lijsttrekkersverkiezing. D66 maakte dit weekend bekend dat Sophie in ’t Veld door de leden is gekozen om opnieuw de Europese lijst aan te voeren. En de CDA-leden kozen dit weekend Esther de Lange voor de eerste plek.

Als de referenda zijn bedoeld om aandacht te trekken voor de – niet erg populaire – verkiezingen voor het Europees Parlement, dan lukt dat maar matig. Bij GroenLinks is de raadpleging al voorbij en Europarlementariër Bas Eickhout won. Maar de opkomst was zo laag (23,8 procent) dat de uitslag volgens de partijstatuten ongeldig was. Zijn tegenstander, Europarlementariër Marije Cornelissen, trok zich terug, waardoor Eickhout toch lijsttrekker werd.

Verkiesbare plek

Gaat het bij de referenda echt alleen om het lijsttrekkerschap? Voor een aantal deelnemers lijkt het vooral dé kans om zich te verzekeren van een verkiesbare plek op de lijst. Bij de PvdA blijft de kandidaatstelling voor plaats twee en lager nog twee weken geopend, zodra de winnaar van het referendum bekend is gemaakt. Alle vier de kandidaten verklaarden zich tijdens het debat in Amsterdam ook bereid om als nummer twee, drie of vier naar Brussel te gaan.

In de zaaltjes waar de afgelopen weken en maanden in het hele land werd gedebatteerd, zaten veel actieve partijleden, familie en vrienden van de kandidaten en hun campagneteams. Het ging bijna steeds over de eigen ideeën en de sterke of minder sterke kanten van kandidaten, want een verkiezingsprogramma over Europa hadden de meeste partijen nog niet. Over de inhoud van dat programma hebben de lijsttrekkers ook niets te zeggen: bij vrijwel alle partijen wordt het verkiezingsmanifest door een aparte commissie geschreven. Als ze gekozen zijn, is er nauwelijks ruimte om de boer op te gaan met een eigen verhaal.

Inhoudelijk leek bij het CDA het belangrijkste verschil: Esther de Lange is tegen toetreding van Turkije tot de EU en versloeg daarmee Wim van de Camp, die zei dat hij op dit moment tegen toetreding is. Verder presenteerde De Lange zich als jong – ze is 38, Van de Camp 60.

Eén boodschap

VVD-lijsttrekker Van Baalen kan het land in met één boodschap die kiezers zou moeten weghouden van de PVV: minder bemoeizucht van Europa, nadruk op economische samenwerking, minder eurocommissarissen, minder geldverspilling.

Over de PVV wordt gefluisterd dat Geert Wilders opnieuw lijstduwer wordt, en misschien zelfs lijsttrekker. De partij is al maanden in gesprek met Europese geestverwanten om in Brussel en Straatsburg samen op te trekken. Over twee weken komt Marine Le Pen van het Franse Front National op bezoek in Den Haag. Deze zomer sprak Wilders in Antwerpen met Gerolf Annemans, voorzitter van Vlaams Belang. Volgens Annemans is afgesproken dat de partijen elkaar steunen in de campagne.

Bij de vorige Europese verkiezingen waren vooral partijen succesvol met een duidelijk verhaal: de PVV triomfeerde met een felle anti-Brussel-campagne, D66 met: ‘Europa: Ja!’ De middenpartijen, die het probeerden met ‘ja, mits’, leden een nederlaag. Blijkens hun slogans kampen voorheen eurosceptische partijen als SP en ChristenUnie nu ook met dit dilemma. De CU gaat op campagne met: „Samenwerking ja, superstaat nee.” En de SP: „Superstaat nee, samenwerken ja.” Let op de volgorde.