Authentieke Brahms in één spannende stroom

De symfonieën van Brahms worden verkeerd uitgevoerd, vindt Riccardo Chailly. Omdat de componist nooit metronoomcijfers noteerde in de partituur, nemen dirigenten steeds meer vrijheid met pathetische tempi, vertragingen en versnellingen. Dat gaat ten koste van de flow van de muziek – die juist bij één hoofdtempo gebaat is.

Chailly heeft daarin deels gelijk, maar mag dit ook zichzelf aanrekenen: de Brahmscyclus bij zijn Concertgebouworkest, een kwart eeuw geleden verschenen bij Decca, klinkt vaak vadsig en traag.

Inmiddels is Chailly al jaren de succesvolle leider van het Gewandhausorchester Leipzig. En zoals Chailly zich voor de Matthäus Passion ooit liet inspireren door Willem Mengelberg, zo ging hij voor Brahms te rade bij Felix von Weingartner (1863-1942). Von Weingartner heeft Brahms’ werk met goedkeuring van de componist uitgevoerd. Van zijn visie zijn opnames: „puur, zonder extremen, stevig gevestigd in een traditie die inmiddels begraven lijkt”, aldus Chailly.

Geen gebrek aan pretenties dus bij Chailly’s tweede Brahms-box, maar hij maakt het waar. Weliswaar doen de soloblazers van zijn orkest onder voor de sterren van de Berliner Philharmoniker en het Concertgebouworkest. Maar het groepsgevoel is des te groter. Het door Chailly voortdurend opgestuwde orkest is steeds in balans, met veel aandacht voor tussenstemmen.

Chailly bereikt een doorstromende Brahms, soms wild kolkend, altijd op spanning. Het openingsdeel van de Vierde lijkt te beginnen zonder inleidende hap naar adem, meteen richting slotmaat. Er blijft genoeg ruimte voor de twijfelende Brahms: hoor die zuchten in het Andante van de Derde en het goed getroffen ‘dolce’ van het Poco allegretto. De box geeft een totaalervaring met ouvertures, walsen, Hongaarse dansen, stemmig georkestreerde pianowerkjes en een reconstructie van het originele Andante van de Eerste symfonie. Voer voor musicologen.

En de historisch verantwoorde minibezetting van dat Andante maakt nieuwsgierig naar de volgende stap: de met een handjevol strijkers volledig uitgeklede Brahms.

Floris Don